Een sopraan-, concert- of tenorukelele stem je in de standaardstemming G, C, E, A. Met een clip-on stemapparaat of een tuner-app ben je meestal binnen een paar minuten klaar. Heb je geen tuner bij de hand, dan stem je op gehoor door de snaren vanaf één goed gestemde snaar met elkaar te vergelijken. Speel tot slot een paar akkoorden als controle, dan weet je zeker dat alles klopt.
Kort samengevat:
- Standaardstemming: G, C, E, A, waarbij de G-snaar hoger klinkt dan de C-snaar (re-entrant stemming).
- Een clip-on stemapparaat werkt op de trillingen van het instrument en is daardoor ook in een rumoerige ruimte betrouwbaar.
- Op gehoor stemmen: 4e fret op de C-snaar = open E, 5e fret op de E-snaar = open A, 3e fret op de E-snaar = open G.
- Nieuwe nylon of fluorocarbon snaren rekken de eerste dagen flink uit; dan stem je vaak bij.
- Er bestaan ook low-G-stemming (G een octaaf lager) en de baritonukelele (D, G, B, E).
De standaardstemming: G, C, E, A
Als je de ukelele vasthoudt om te spelen, is de bovenste snaar (het dichtst bij je gezicht) de G-snaar, daarna volgen C, E en A. De A-snaar is de onderste, het dichtst bij de grond. Snaren worden genummerd van onder naar boven: de A is de 1e snaar, de G de 4e.
| Snaar | Noot | Frequentie (bij A = 440 Hz) |
|---|---|---|
| 4e snaar | G4 | 392 Hz |
| 3e snaar | C4 | 262 Hz |
| 2e snaar | E4 | 330 Hz |
| 1e snaar | A4 | 440 Hz |
Valt je iets op? De G-snaar klinkt niet als laagste snaar, maar zit tussen de E en de A in. Dat heet een re-entrant stemming: de G "springt" weer omhoog. Daardoor klinkt een ukelele zo helder en licht, en daarom is de C-snaar de laagste snaar van het instrument.
Een bekend Engels ezelsbruggetje is het deuntje "My Dog Has Fleas": als je die vier woorden zingt op de melodie die erbij hoort, krijg je precies de toonhoogtes van de vier open snaren, van de G-snaar naar de A-snaar. Het helpt dus om de klank van een gestemde ukelele te onthouden, niet om de nootnamen te leren.
Stemmen met een tuner: zo pak je het aan
- Zet de tuner op de ukelele-stand (GCEA) of op chromatisch. In de chromatische stand zie je gewoon de nootnaam van wat je speelt.
- Speel een snaar los aan en laat hem uitklinken.
- Staat de naald of het lampje links, dan is de snaar te laag: draai de stemknop zo dat de snaar strakker wordt. Staat hij rechts, dan is de snaar te hoog.
- Draai rustig en in kleine stapjes, en speel de snaar steeds opnieuw aan.
- Stem altijd vanaf onder de toon omhoog naar de juiste toon. Ben je te hoog, draai dan eerst iets te laag en kom weer omhoog. Zo blijft de snaar beter op stemming.
- Herhaal dit voor alle vier de snaren en loop ze daarna nog één keer na, want het stemmen van de ene snaar kan de andere licht beïnvloeden.
Let op de nootnaam die de tuner aangeeft. Staat een snaar zo ver vals dat hij de verkeerde noot aanwijst, bijvoorbeeld F of F# in plaats van G, draai dan eerst grof richting de juiste noot voordat je gaat fijnstemmen.
Clip-on stemapparaat of app?
Een clip-on stemapparaat klem je op de kop van je ukelele. Het meet de trillingen van het instrument zelf in plaats van het geluid in de ruimte. Daardoor werkt het ook goed in een klas, op een repetitie of buiten, waar andere geluiden een microfoon in de war brengen. Voor ukelelespelers is dit vaak de handigste keuze.
Een tuner-app of browsertuner gebruikt de microfoon van je telefoon of computer. Er zijn veel gratis apps die prima werken, zolang het in de ruimte stil is. Houd je telefoon dicht bij het klankgat.
Meer over de verschillende soorten stemapparaten lees je in ons artikel over een stemapparaatje als onmisbaar hulpmiddel.
Stemmen op gehoor
Geen tuner bij de hand? Dan kun je de snaren onderling op elkaar afstemmen. Daarvoor heb je één snaar nodig die goed staat, bijvoorbeeld de A-snaar gestemd op een pianotoon of een stemvork van 440 Hz, of de C-snaar gestemd op de C van een piano. Klopt geen enkele snaar, dan staat de ukelele na deze methode wel zuiver ten opzichte van zichzelf, maar niet per se op de juiste toonhoogte. Om samen te spelen met anderen is dat niet genoeg.
Uitgaande van een goed gestemde C-snaar:
- Druk de C-snaar in op de 4e fret. Die toon is een E. Stem de open E-snaar daar gelijk aan.
- Druk de E-snaar in op de 5e fret. Die toon is een A. Stem de open A-snaar daar gelijk aan.
- Druk de E-snaar in op de 3e fret. Die toon is een G. Stem de open G-snaar daar gelijk aan.
Controle: de C-snaar op de 7e fret is ook een G, en de G-snaar op de 2e fret is een A die gelijk moet klinken met de open A-snaar.
Bij het vergelijken luister je naar zwevingen: als twee tonen bijna gelijk zijn, hoor je een golvend "wa-wa-wa"-effect. Hoe langzamer die golf, hoe dichter je bij elkaar zit. Is de golf helemaal weg, dan staan de twee snaren gelijk.
Tip: Twijfel je of een snaar te hoog of te laag staat? Draai hem dan bewust een stukje omlaag en stem hem langzaam weer omhoog tot hij gelijk klinkt.
Low-G en de baritonukelele
Naast de standaardstemming kom je twee varianten vaak tegen:
- Low-G: de G-snaar staat een octaaf lager (G3 in plaats van G4). Daardoor wordt de G de laagste snaar en krijg je een voller, lager bereik, wat handig is voor melodiespel en fingerpicking. Je hebt er een speciale, dikkere G-snaar voor nodig (vaak omwonden). Een gewone hoge G-snaar laag stemmen werkt niet: die wordt dan veel te slap. Low-G zie je vooral op concert- en tenorukeleles. Let op: de tuner geeft gewoon "G" aan, dus check met je oor dat je echt in het lage octaaf zit. Bij het stemmen op gehoor klinkt de 3e fret van de E-snaar dan een octaaf hoger dan je open G-snaar.
- Baritonukelele: deze grotere ukelele wordt gestemd op D, G, B, E, van laag naar hoog en zonder hoge sprong. Dat zijn dezelfde noten als de vier hoogste snaren van een gitaar. Een akkoordgreep op een baritonukelele heeft daardoor een andere naam dan dezelfde greep op een gewone ukelele: de greep die op een sopraan C heet, is op een bariton een G.
Waarom nieuwe snaren steeds ontstemmen
Nieuwe nylon of fluorocarbon snaren rekken de eerste dagen flink uit, waardoor ze steeds iets zakken. Dat is normaal en geen teken van een slechte ukelele.
- Stem een nieuwe set de eerste dagen vaak bij, soms meerdere keren per speelsessie.
- Je kunt een nieuwe, gestemde snaar voorzichtig wat van de toets af trekken en daarna opnieuw stemmen. Herhaal dat een paar keer; zo loopt de snaar sneller in.
- Wind de snaar netjes om de stempen, met de wikkelingen naast elkaar en niet over elkaar heen.
- Houd rekening met temperatuur: een ukelele die van een koude auto naar een warme kamer gaat, ontstemt. Laat hem eerst even op kamertemperatuur komen voordat je stemt.
Blijft een snaar na weken nog steeds zakken, of wil hij op bepaalde fretten niet zuiver klinken, dan is hij mogelijk versleten. Snaren die rafelen of verkleuren vervang je.
Snelle checklist voordat je speelt
- Stem in een rustige ruimte, of gebruik een clip-on stemapparaat.
- Stem alle vier de snaren en loop ze daarna nog één keer na.
- Stem steeds van onder de toon omhoog naar de juiste toon.
- Speel een C-, een Am- en een F-akkoord als controle. Klinken ze helder en zonder zwevingen, dan zit je goed.
- Check tussendoor even de stemming, zeker met nieuwe snaren.
Wil je je oor trainen, zodat je zwevingen en kleine verschillen in toonhoogte sneller hoort? Dan helpt gehoortraining, zoals in onze cursus solfège en gehoortraining.
Verder met ukelele spelen
Staat je ukelele goed gestemd, dan kun je beginnen met akkoorden en liedjes. Wie net begint, vindt een overzicht van de eerste stappen in ons artikel over ukelele leren online. In onze online ukelele les leer je stap voor stap spelen met videolessen die je zo vaak terugkijkt als je wilt, printbaar lesmateriaal en de mogelijkheid om bij elke video onbeperkt vragen te stellen aan de docent.
Veelgestelde vragen
Hoe stem je een ukelele?
Een sopraan-, concert- of tenorukelele stem je in de standaardstemming G, C, E, A, met A op 440 Hz als referentie. Met een clip-on stemapparaat of tuner-app speel je elke snaar los aan en draai je de stemknop tot de tuner de juiste noot aangeeft. Loop daarna alle snaren nog één keer na.
Welke app kan ik gebruiken om mijn ukelele te stemmen?
Er zijn veel gratis tuner-apps en browsertuners die via de microfoon van je telefoon of computer werken. Kies er een met een ukelele-stand of een chromatische stand. Ze werken goed in een stille ruimte; in een rumoerige omgeving is een clip-on stemapparaat betrouwbaarder.
Hoe kan ik een ukelele stemmen zonder stemapparaat?
Stem eerst één snaar op een betrouwbare toon, bijvoorbeeld de C-snaar op de C van een piano. Daarna stem je de E-snaar op de 4e fret van de C-snaar, de A-snaar op de 5e fret van de E-snaar en de G-snaar op de 3e fret van de E-snaar.
Waarom klinkt de G-snaar hoger dan de C-snaar?
Omdat een gewone ukelele re-entrant gestemd is: de G-snaar staat in het hoge octaaf (G4), tussen de E en de A in. Dat geeft de ukelele zijn heldere klank. Wil je een lage G, dan heb je een speciale low-G-snaar nodig.
Waarom ontstemt mijn ukelele steeds na het vervangen van de snaren?
Nieuwe nylon of fluorocarbon snaren moeten de eerste dagen nog uitrekken, waardoor de toonhoogte telkens zakt. Stem in die periode vaak bij; na een paar dagen spelen blijven de snaren veel beter op stemming.
