De geschiedenis van de piano in een notendop
De piano is vandaag een van de bekendste instrumenten ter wereld, maar dat is niet altijd zo geweest. Er ging een lange weg van klavecimbels en hamertjes aan vooraf, met een Italiaanse instrumentenbouwer in de hoofdrol. De geschiedenis van de piano in een notendop.
Van klavecimbel naar pianoforte
Vóór de piano was er het klavecimbel. Dat lijkt op het oog op een piano, maar werkt totaal anders: de snaren worden niet aangeslagen maar getokkeld door kleine pennetjes. Daardoor klinkt een klavecimbel meer als een luit, en belangrijker: het maakt niet uit hoe hard je een toets indrukt, de toon klinkt altijd even luid. Dynamiek, het verschil tussen zacht en sterk spelen, was op het klavecimbel simpelweg onmogelijk.
Rond het jaar 1700 loste de Italiaanse instrumentenbouwer Bartolomeo Cristofori dat op. Hij verving de tokkelpennetjes door hamertjes die de snaar aanslaan, waardoor de kracht van je vingers ineens wél de klank bepaalde. Zijn uitvinding heette voluit "gravicembalo col piano e forte": een klavecimbel dat zacht (piano) én luid (forte) kon spelen. Die naam sleet af tot pianoforte, en uiteindelijk tot gewoon piano. De hele dynamiek van zacht naar luid zit dus letterlijk in de naam van het instrument.
Een snaarinstrument met toetsen
We noemen de piano meestal een toetsinstrument, maar eigenlijk is het een snaarinstrument. Druk je een toets in, dan slaat een klein hamertje met vilt tegen een snaar, en die snaar produceert de toon. Dat klinkt simpel, maar het mechaniek erachter is verbluffend vernuftig. Het hamertje moet de snaar direct na de aanslag weer loslaten, anders dempt het zijn eigen toon. En het moet razendsnel terugveren, zodat je dezelfde toon meteen opnieuw kunt spelen.
Aan dat laatste probleem werd meer dan een eeuw gesleuteld. Rond 1820 vond de in Parijs werkende instrumentmaker Sébastien Érard de oplossing: het repetitiemechaniek, waarmee een toon snel herhaald kan worden zonder dat de toets eerst helemaal omhoog hoeft. Dat mechaniek maakte het virtuoze spel mogelijk waar componisten als Liszt en Chopin kort daarna beroemd mee werden, en het zit in essentie nog steeds in elke vleugel.
De piano verovert de wereld
In de negentiende eeuw groeide de piano uit tot hét huiskamerinstrument van de burgerij: wie iets te besteden had, had een piano in de salon. Fabrieken als Steinway, Bechstein en Yamaha maakten het instrument steeds betrouwbaarder en betaalbaarder. In de twintigste eeuw veroverde de piano vervolgens elke denkbare muziekstijl, van jazz en blues tot pop en filmmuziek. En met de komst van digitale piano's en keyboards staat er tegenwoordig in miljoenen huiskamers een instrument dat zijn stamboom rechtstreeks op Cristofori's uitvinding kan terugvoeren.
Zelf verder met de piano
Wil je weten hoe zo'n instrument precies in elkaar zit, lees dan ook ons artikel over wat een piano eigenlijk is. En wil je niet alleen over de piano lezen maar hem ook leren bespelen? Met onze online pianoles begin je vandaag nog, gewoon thuis en in je eigen tempo. Drie eeuwen na Cristofori is pianospelen leren nog nooit zo toegankelijk geweest.
Veel speelplezier!
