Flageoletten spelen op de gitaar

Hoor je een gitarist ineens glasheldere, belachtige tonen spelen die boven alles uitklinken? Grote kans dat het flageoletten zijn, ook wel harmonics genoemd. Het klinkt als een goocheltruc, maar de techniek erachter kun je in een middag leren. In dit artikel lees je hoe flageoletten werken, hoe je ze speelt en hoe je er zelfs je gitaar mee kunt stemmen.

Beluister eerst maar eens hoe flageoletten klinken:

Wat is een flageolet precies?

Elke toon die je op de gitaar speelt bestaat in werkelijkheid uit een stapel frequenties: de grondtoon plus een reeks boventonen, die allemaal veelvouden zijn van die grondtoon. Normaal hoor je dat geheel als één klank. Bij een flageolet demp je de snaar heel licht op een precies punt, waardoor de grondtoon en een deel van de boventonen wegvallen. Wat overblijft is een hoge, zuivere toon met dat kenmerkende klokkengeluid.

Wat er natuurkundig gebeurt: een trillende snaar heeft aan beide uiteinden een knoop (stilstand) en in het midden een buik (maximale trilling). Raak je de snaar precies in het midden licht aan, dan dwing je daar een kunstmatige knoop af en gaat de snaar in twee helften trillen. Elke helft trilt twee keer zo snel, en dus klinkt de toon een octaaf hoger.

Zo speel je een flageolet

Het middelpunt van de snaar ligt precies boven het fretstaafje van de twaalfde fret. En let op: bóven het staafje, niet ervoor zoals je bij een gewone noot doet. Zo pak je hem aan:

Leg een vinger van je linkerhand heel licht op de snaar boven het twaalfde fretstaafje. Niet indrukken, alleen aanraken, alsof je een zeepbel aanwijst. Sla de snaar aan met je rechterhand en til je linkervinger direct daarna op. Als het goed is klinkt er nu een heldere, zwevende toon die lang doorklinkt.

Lukt het niet meteen? De twee klassieke fouten zijn te hard drukken (dan klinkt een doffe gewone noot) en je vinger te lang laten liggen (dan dempt de toon meteen weer). Even spelen met timing en druk, en hij komt eruit.

Behalve op de twaalfde fret vind je flageoletten ook boven de zevende fret (een octaaf plus een kwint hoger) en de vijfde fret (twee octaven hoger). Die van de vijfde fret is het lastigst; begin dus bij de twaalfde.

Gitaar stemmen met flageoletten

Gitaristen gebruiken flageoletten ook om hun gitaar te stemmen, en dat is meteen een prima gehoortraining. De klassieke methode werkt zo: stem eerst je A-snaar zuiver met behulp van een stemvork (440 hertz). Een stemvork is betrouwbaar omdat zijn toon, anders dan gitaarsnaren, vrijwel niet beïnvloed wordt door temperatuur of luchtvochtigheid.

Vervolgens vergelijk je de flageolet op de vijfde fret van de lage E-snaar met die op de zevende fret van de A-snaar. Zijn de snaren zuiver gestemd, dan klinken die twee flageoletten exact even hoog. Hoor je een langzame zweving, dan draai je de stemknop tot de zweving verdwijnt. Zo werk je alle snaren af. Omdat flageoletten lang doorklinken, heb je beide handen vrij om intussen te stemmen. Meer manieren om je gitaar zuiver te krijgen vind je in ons artikel over gitaar stemmen.

Kunstmatige flageoletten

De flageoletten hierboven heten natuurlijke flageoletten: ze werken op de open snaar. Maar het kan ook anders. Druk je een noot gewoon in met je linkerhand, dan kun je met je rechterhand alsnog een flageolet maken door de snaar precies twaalf frets hoger licht aan te raken met je wijsvinger en tegelijk aan te slaan met je duim of een plectrum. Dit heet een kunstmatige flageolet, en zo kun je in principe elke noot als belletje laten klinken. Elektrische gitaristen kennen nog de pinch harmonic, waarbij je de snaar met plectrum en duim tegelijk raakt voor die gierende rocktoon. Beide technieken vragen meer oefening dan de natuurlijke flageolet, dus beheers eerst de twaalfde fret.

Oefentips

Een fijne eerste oefening: speel de flageoletten op de twaalfde fret van alle zes de snaren na elkaar, van dik naar dun, en laat ze in elkaar overlopen. Dat klinkt meteen als muziek en je traint precies de aanraking en timing die je nodig hebt. Werkt dat, verhuis dan naar de zevende en vijfde fret. Luister ook eens hoe je favoriete gitaristen flageoletten gebruiken: vaak zitten ze in intro's en rustige passages, als glinsterende accenten bovenop de akkoorden. Zodra je ze herkent, hoor je ze overal.

Verder met je gitaartechniek

Flageoletten zijn een van die technieken die je spel ineens veel interessanter maken, en er zijn er nog veel meer. In onze online gitaarles leer je stap voor stap alle technieken die je nodig hebt, van je eerste akkoorden tot dit soort verfijningen, met heldere video's waarin alles wordt voorgedaan. Je oefent wanneer het jou uitkomt.

Veel oefenplezier, en geniet van die belletjes!