Een vals gestemde gitaar is de snelste manier om de lol uit het oefenen te halen: je kunt nog zo netjes spelen, het klinkt gewoon niet. Stemmen is daarom het eerste wat je doet als je je gitaar oppakt, elke keer weer. Gelukkig is het makkelijker dan ooit, en met een beetje oefening doe je het straks in een halve minuut. In dit artikel lees je wat de standaardstemming is, hoe je stemt met een stemapparaat of app, hoe je je gitaar zonder tuner stemt met de 5e-fretmethode en flageoletten, hoe de 12-snarige gitaar gestemd wordt en waarom je gitaar eigenlijk steeds ontstemd raakt.
De stemming van de 6-snarige gitaar
De standaardstemming van een gitaar is, van de dikste naar de dunste snaar: E – A – D – G – B – E. Een veelgebruikt ezelsbruggetje om die volgorde te onthouden: Een Aap Die Geen Bananen Eet. De dikke E-snaar klinkt laag en vol, de dunne e-snaar precies twee octaven hoger.
Handig om te weten voordat je op het gehoor gaat stemmen: tussen elke twee opeenvolgende snaren zit een kwart (vijf frets), behalve tussen de G- en de B-snaar. Daar zit een grote terts (vier frets). Die ene uitzondering verklaart waarom de 5e-fretmethode hieronder één keer van de 4e fret gebruikmaakt.
Stemmen met een stemapparaat of app
De makkelijkste manier is een clip-on stemapparaat: je klemt hem op de kop van je gitaar, slaat een snaar aan en het schermpje vertelt je of je te hoog of te laag zit. Draai de stemknop langzaam tot de naald in het midden staat, en ga naar de volgende snaar. Omdat zo'n tuner de trilling via het hout voelt, werkt hij ook prima in een rumoerige ruimte. Geen stemapparaat? Gratis apps op je telefoon doen tegenwoordig hetzelfde via de microfoon. Meer daarover lees je in ons artikel over het stemapparaatje.
Twee praktische tips die veel gehannes schelen. Stem altijd van laag náár de juiste toon: zit je te hoog, draai de snaar dan eerst iets te ver terug en kom van onderaf omhoog. De snaar blijft dan veel beter op spanning staan. En sla de snaar tijdens het draaien steeds opnieuw aan, zodat je hoort en ziet wat er gebeurt.
Gitaar stemmen zonder tuner: de 5e-fretmethode
Het kan ook zonder apparaat, en dat is meteen een prima gehoortraining. De klassieke methode heet de 5e-fretmethode of relatieve stemming: je stemt elke snaar aan de vorige, met de toon op de vijfde fret als referentie. De enige uitzondering is de overgang van de G- naar de B-snaar, waar je de vierde fret gebruikt. Zo pak je het aan, snaar voor snaar:
- Stem de lage E-snaar (de dikste) zuiver op gehoor of aan de hand van een referentietoon. Deze snaar vormt je basis.
- Druk de 5e fret van de lage E-snaar in. Die toon is een A. Stem de open A-snaar tot die precies hetzelfde klinkt.
- Druk de 5e fret van de A-snaar in. Die toon is een D. Stem de open D-snaar hierop af.
- Druk de 5e fret van de D-snaar in. Die toon is een G. Stem de open G-snaar gelijk.
- Druk de 4e fret van de G-snaar in (let op, hier dus niet de 5e). Die toon is een B. Stem de open B-snaar hierop af.
- Druk de 5e fret van de B-snaar in. Die toon is een hoge E. Stem de dunste snaar hierop af.
Luister steeds naar het verschil in toonhoogte tussen de ingedrukte fret en de open snaar. Klinkt de open snaar lager, dan draai je de stemknop iets aan om de spanning te verhogen. Klinkt hij hoger, dan draai je terug. Draai in kleine stapjes, niet in één beweging, en sla telkens opnieuw aan om te checken of het klopt. Werk altijd van dik naar dun: begin je ergens in het midden, dan stapelen kleine afwijkingen zich op en eindig je met een gitaar die in zichzelf klopt, maar niet meer met je lage E.
Nauwkeuriger stemmen met flageoletten
Wil je het nog preciezer, dan gebruik je flageoletten (harmonischen). Een flageolet ontstaat als je een vinger heel licht op de snaar legt, precies boven het fretstaafje, zonder in te drukken, en dan aanslaat. Je krijgt een heldere, zwevende toon die veel langer doorklinkt dan een gewone noot. Dat lange, stabiele geluid maakt het makkelijker om twee tonen exact op elkaar af te stemmen, en omdat de toon blijft hangen heb je beide handen vrij om intussen aan de stemknop te draaien.
Deze koppels horen precies gelijk te klinken:
- Flageolet op de 5e fret van de lage E-snaar tegen de flageolet op de 7e fret van de A-snaar.
- Flageolet op de 5e fret van de A-snaar tegen de flageolet op de 7e fret van de D-snaar.
- Flageolet op de 5e fret van de D-snaar tegen de flageolet op de 7e fret van de G-snaar.
- Flageolet op de 5e fret van de B-snaar tegen de flageolet op de 7e fret van de hoge E-snaar.
Klinken ze net anders, dan hoor je een zweving: een langzaam golvend, trillend geluid. Draai de stemknop tot de zweving verdwijnt. Voor het paar G en B werkt deze truc niet, omdat daar de tertsafstand zit; stem de B-snaar dan met de 4e fret van de G-snaar, of vergelijk de flageolet op de 7e fret van de lage E-snaar met de open B-snaar. Raak de snaar heel licht aan, precies boven het fretstaafje en niet ertussen: te veel druk of een verkeerde plek geeft een dof geluid in plaats van een heldere flageolet. Hoe je die techniek onder de knie krijgt lees je in ons artikel over flageoletten spelen.
Wanneer heb je een referentietoon nodig?
Relatieve stemming, of het nu via de 5e fret of via flageoletten gaat, stemt de snaren alleen op elkaar. Voor solo-oefensessies is dat meestal genoeg: de gitaar klinkt in zichzelf zuiver, ook als het geheel iets hoger of lager ligt dan de standaardtoonhoogte. Speel je samen met anderen of wil je iets opnemen, dan heb je een vast ijkpunt nodig: A = 440 Hz, de internationale standaard voor de toon A.
Praktische opties zonder elektronische tuner:
- Een stemvork die de toon A = 440 Hz geeft. Je slaat hem aan, luistert naar de toon en stemt je open A-snaar (of de 5e fret van de lage E) daarop af.
- Een goed gestemde piano of een keyboard: sla de A boven de centrale C aan en stem je A-snaar daarop.
- Een referentietoon uit een gratis app of website, die je afspeelt als ijkpunt.
Speel je nooit samen en neem je niets op, dan is een referentietoon een nuttige gewoonte, maar geen must. Speel je wél in een band of ensemble, dan voorkomt een vaste referentie dat je gitaar net iets afwijkt van de rest.
Controle en veelgemaakte fouten
Na het stemmen controleer je het resultaat altijd met een akkoord. Speel bijvoorbeeld een open E-majeur- of A-majeurakkoord: klinkt het helder en niet wringend, dan zit je goed. Je kunt ook gelijke noten vergelijken, zoals de 5e fret van de A-snaar tegen de open D-snaar, om te checken of losse snaren echt overeenkomen.
Drie fouten zorgen bij beginners voor de meeste problemen:
- Te hard of te snel aan de stemknop draaien, waardoor je de snaar voorbij het juiste punt trekt en opnieuw moet beginnen.
- Nieuwe snaren niet oprekken: ze zijn nog niet ingespeeld en lopen daardoor binnen enkele minuten weer uit stemming.
- Elke snaar apart stemmen zonder tussentijds terug te controleren, waardoor kleine afwijkingen zich onopgemerkt opstapelen.
Nieuwe snaren rek je op door ze na het stemmen voorzichtig een stukje van de toets af te trekken, over de hele lengte, en daarna opnieuw te stemmen. Herhaal dit twee of drie keer. Blijft de gitaar ook daarna instabiel, dan zit het probleem mogelijk bij de brug, de topkam of de stemmechanieken. Onze uitleg over gitaaronderdelen laat zien waar je moet kijken.
De stemming van de 12-snarige gitaar
Een 12-snarige gitaar heeft zes snaarparen en wordt zo gestemd: eE – aA – dD – gG – BB – EE. De kleine letters zijn octaafsnaren: de vier dikste paren hebben elk een dunne snaar ernaast die een octaaf hoger klinkt, de twee dunste paren zijn identiek gestemd. Dat dubbele koor geeft de 12-snarige zijn kenmerkende, glinsterende klank. Het stemmen kost gewoon twee keer zoveel tijd, maar het principe is hetzelfde.
Waarom raakt een gitaar ontstemd?
Elke gitaar ontstemt vanzelf, en dat ligt meestal niet aan jou. Temperatuurwisselingen en veranderingen in luchtvochtigheid laten het hout werken, waardoor de spanning op de snaren verandert. Nieuwe snaren rekken de eerste dagen flink en moeten daardoor vaker gestemd worden. En wie veel buigt of een vibrato-arm gebruikt, trekt zijn snaren ook sneller uit stemming. Zet je gitaar dus niet naast de verwarming of voor het raam, en stem gewoon elke speelbeurt even na. Het hoort erbij, en het gaat steeds sneller.
Zo train je je gehoor voor het stemmen
Stemmen op gehoor is een vaardigheid die met herhaling groeit. Een korte routine van een paar minuten per dag traint je oor op kleine verschillen in toonhoogte:
- Stem eerst met de 5e-fretmethode, snaar voor snaar, zonder haast.
- Controleer daarna met flageoletten op de koppels waar dat kan.
- Sluit af met een akkoord om te horen of alles klopt.
- Doe dit ook als de gitaar nog goed gestemd klinkt: juist dan leer je de kleinste afwijkingen horen.
Wil je die gehoortraining serieus aanpakken, dan is onze cursus solfège en gehoortraining een logische volgende stap: je leert er intervallen en toonhoogtes herkennen, niet alleen bij het stemmen maar ook bij het spelen zelf.
Veelgestelde vragen
Hoe stem ik mijn gitaar zonder stemapparaat?
Gebruik de 5e-fretmethode: stem elke snaar af op de toon van de vijfde fret van de dikkere buursnaar, in het patroon 5-5-5-4-5. Controleer het resultaat met flageoletten of met een open akkoord.
Kan ik mijn gitaar helemaal zelf stemmen, zonder referentietoon?
Ja. Met relatieve stemming stem je alle snaren op elkaar af zonder extern ijkpunt. Speel je samen met anderen of neem je op, dan heb je wel een referentietoon nodig, zoals een stemvork op A = 440 Hz.
Wat is de standaardstemming van een gitaar?
Van dik naar dun: E, A, D, G, B, E. Het ezelsbruggetje: Een Aap Die Geen Bananen Eet. Een 12-snarige gitaar gebruikt dezelfde stemming, met bij de vier dikste paren een octaafsnaar erbij.
Hoe vaak moet ik mijn gitaar stemmen?
Elke keer dat je gaat spelen. Hout en snaren reageren op temperatuur en luchtvochtigheid, en nieuwe snaren rekken de eerste dagen. Met een clip-on tuner of de 5e-fretmethode ben je binnen een minuut klaar.
Werkt de 5e-fretmethode ook bij andere stemmingen?
Niet zonder aanpassing. Bij open stemmingen of drop-stemmingen liggen de afstanden tussen de snaren anders, dus het patroon 5-5-5-4-5 klopt dan niet meer. Bij drop D bijvoorbeeld zit tussen de lage D en de A een kwint, en gebruik je de 7e fret.
Stemmen, en dan spelen
Een zuiver gestemde gitaar is het halve werk; de andere helft leer je in de les. In onze online gitaarles leer je stap voor stap gitaar spelen, van je allereerste akkoorden tot complete nummers, met video's die je bekijkt wanneer het jou uitkomt en waarbij je onbeperkt vragen kunt stellen aan de docent. Ook het stemmen komt daarin gewoon aan bod. Wil je naast stemmen ook de noten op de hals leren kennen? Bekijk dan onze uitleg over gitaar noten leren. Veel speelplezier!
