CAGED-systeem op gitaar: één akkoord op vijf plekken
Gitaarles
Redactie Online Muziek Cursus
Gitaarles
06/30/2014
1 min
0

CAGED-systeem op gitaar: één akkoord op vijf plekken

06/30/2014
1 min
0

Met het CAGED-systeem vind je elk majeurakkoord op vijf plekken op de gitaarhals. Je hebt er maar vijf grepen voor nodig, en die ken je al: de open akkoorden C, A, G, E en D. Van elke open greep maak je een verschuifbare vorm. Je zet de grondtoon op de noot die je zoekt, en de vormen sluiten vanzelf op elkaar aan. In dit artikel nemen we C majeur als voorbeeld. We lopen de hals af van de open positie tot voorbij de twaalfde fret, met fretnummers die je meteen kunt spelen.

Kort samengevat

  • CAGED staat voor de vijf open akkoorden C, A, G, E en D. Die gebruik je als verschuifbare vormen over de hals.
  • De vormen volgen altijd in dezelfde volgorde op elkaar: C, A, G, E, D en dan weer C. Na de D-vorm begint de reeks een octaaf hoger opnieuw.
  • C majeur vind je zo op de open positie en rond de 3e, 5e, 8e, 10e en 12e fret.
  • Het belangrijkste is dat je weet waar in elke vorm de grondtoon ligt. Met dat ankerpunt zet je elke vorm op de juiste plek.
  • CAGED gaat uit van de standaardstemming en helpt je bij akkoorden, arpeggio's, toonladders en improvisatie.

Wat betekent CAGED?

CAGED is geen afkorting van een methode. Het zijn gewoon de letters van vijf open akkoorden: C, A, G, E en D. Het systeem is een manier om die vijf vormen verplaatsbaar te maken. Daarna kun je er nieuwe akkoorden, toonladders, licks en melodieën aan koppelen.

Het idee is eenvoudig. Bij een open akkoord werkt de kam van de gitaar als een vaste barré. Leg je je wijsvinger op een hogere fret en speel je de rest van de greep daarboven, dan neemt je wijsvinger de rol van de kam over. De vorm blijft gelijk, alleen de naam van het akkoord verandert. Een E-vorm met de barré op de 3e fret is G, op de 5e fret A en op de 8e fret C.

Dat principe ken je al: de E- en A-vorm heb je waarschijnlijk geleerd als barré-akkoorden. Die uitleg en vingerzetting herhalen we hier niet. CAGED voegt er drie vormen aan toe (C, G en D) en laat zien hoe alle vijf als puzzelstukjes in elkaar haken.

Akkoordenleer in drie noten

Elk majeurakkoord bestaat uit een grondtoon, een grote terts en een reine kwint. Voor C majeur zijn dat C, E en G. Elke CAGED-vorm verdeelt die drie noten op een andere manier over de zes snaren. Daarom klinkt C in de E-vorm anders dan C in de D-vorm: dezelfde noten, maar een andere ligging en klankkleur. Wil je eerst meer weten over hoe noten en akkoorden op de hals samenhangen? Lees dan ons stuk over noten en akkoorden op de gitaar.

Waarom de vormen op elkaar aansluiten

De volgorde C, A, G, E, D is geen toeval. Speel je een akkoord in de C-vorm, dan ligt de A-vorm van hetzelfde akkoord net iets hoger op de hals. Daarboven komen de G-vorm, de E-vorm en de D-vorm. Daarna begint de reeks een octaaf hoger opnieuw met de C-vorm. Het systeem is dus een cirkel: je kunt bij elke vorm instappen en de volgorde blijft gelijk.

CAGED-akkoordvormen in volgorde over de gitaarhals

Twee buurvormen delen altijd een paar noten. Waar de ene vorm ophoudt, begint de volgende. Daardoor hoef je geen vijf losse grepen te onthouden: je ziet één doorlopend patroon over de hele hals.

Dat de vormen er zo verschillend uitzien, komt door de stemming. In standaardstemming (E-A-D-G-B-E) liggen de meeste snaren een reine kwart uit elkaar, maar tussen de G- en de B-snaar zit een grote terts. Op de B-snaar schuift elke greep daardoor een fret op. Het systeem is gebaseerd op standaardstemming: in een open stemming kloppen de vormen niet meer zonder aanpassing.

De vijf vormen als verschuifbare greep

We schrijven de grepen van de lage E-snaar naar de hoge e-snaar. Een x betekent: niet spelen. Een 0 is een open snaar. Bij elke vorm staat waar de grondtoon (C) ligt, want daarmee zet je de vorm op zijn plek.

De C-vorm

Open C speel je als x-3-2-0-1-0. De grondtoon ligt op de A-snaar (3e fret) en op de B-snaar (1e fret). De E op de D-snaar en de open hoge e zijn de tertsen, de open G-snaar is de kwint. Als verschuifbaar volledig akkoord is de C-vorm lastig, omdat je de barré achter je ringvinger moet leggen. Meestal speel je hem daarom alleen op de hoogste drie of vier snaren. De open greep leggen we uitgebreid uit bij het C-akkoord op gitaar.

De A-vorm

C in de A-vorm is x-3-5-5-5-3, met de barré op de 3e fret. De grondtoon ligt op de A-snaar (3e fret) en op de G-snaar (5e fret). De terts zit op de B-snaar (5e fret, de E). De grondtoon op de A-snaar is dezelfde noot als in de open C-vorm: hier haken de eerste twee puzzelstukjes in elkaar.

De G-vorm

Open G is 3-2-0-0-0-3. Verschuif je die vorm naar C, dan krijg je 8-7-5-5-5-8. Je wijsvinger op de 5e fret doet nu wat de kam bij open G deed. De grondtoon ligt op de lage E-snaar (8e fret), op de G-snaar (5e fret) en op de hoge e-snaar (8e fret). De terts vind je op de A-snaar (7e fret) en op de B-snaar (5e fret).

Voor de meeste handen is dit een flinke rek. Speel daarom vaak een deel van de greep: x-x-5-5-5-8 op de hoge vier snaren, of 8-7-5 op de lage drie. Je hoort dan nog steeds een volledig C-akkoord.

Greepvarianten van C in de G-vorm

De E-vorm

C in de E-vorm is 8-10-10-9-8-8, met de barré op de 8e fret. De grondtoon ligt op beide E-snaren (8e fret) en op de D-snaar (10e fret). De terts zit op de G-snaar (9e fret). De grondtoon op de lage E-snaar deelt deze vorm met de G-vorm eronder.

De D-vorm

Open D is x-x-0-2-3-2. Als C wordt dat x-x-10-12-13-12. De grondtoon ligt op de D-snaar (10e fret) en op de B-snaar (13e fret), de terts op de hoge e-snaar (12e fret). De D-vorm heeft als gesloten akkoord geen volledige barré nodig: je speelt alleen de bovenste vier snaren. De grondtoon op de D-snaar deelt deze vorm met de E-vorm.

En weer de C-vorm

Boven de D-vorm begint de cirkel opnieuw, met de C-vorm een octaaf hoger: x-15-14-12-13-12. Dat is je open C-greep, maar nu met je wijsvinger op de 12e fret als nieuwe kam. De noten op de G-, B- en hoge e-snaar (12, 13, 12) zijn dezelfde als in de D-vorm eronder.

C majeur over de hele hals

Op een rij gezet zie je één akkoord dat de hele hals beslaat.

Vorm Greep (lage E naar hoge e) Positie Grondtoon C op
C-vorm x-3-2-0-1-0 open positie A-snaar 3, B-snaar 1
A-vorm x-3-5-5-5-3 barré op fret 3 A-snaar 3, G-snaar 5
G-vorm 8-7-5-5-5-8 wijsvinger op fret 5 lage E 8, G-snaar 5, hoge e 8
E-vorm 8-10-10-9-8-8 barré op fret 8 lage E 8, D-snaar 10, hoge e 8
D-vorm x-x-10-12-13-12 rond fret 10 tot 13 D-snaar 10, B-snaar 13
C-vorm x-15-14-12-13-12 wijsvinger op fret 12 A-snaar 15, B-snaar 13

Op een gitaar zonder cutaway is de bovenste C-vorm (12e tot 15e fret) soms lastig te bereiken. Geen probleem: dezelfde vorm speel je ook open, onderaan de hals.

Oefening: C majeur op vijf plekken

Het systeem leg je snel uit. Of het in je vingers komt, hangt af van hoe je oefent. Deze oefening kun je in blokken van tien tot vijftien minuten doen.

  1. Grondtonen eerst. Speel alleen de noot C op elke plek uit de tabel: A-snaar 3, G-snaar 5, lage E 8, D-snaar 10, B-snaar 13. Zeg hardop welke vorm erbij hoort.
  2. Eén vorm tegelijk. Speel elke vorm vier keer langzaam, noot voor noot van laag naar hoog. Klinkt een snaar dof, pas dan eerst je vingerdruk aan.
  3. Twee buren koppelen. Wissel tussen de C-vorm en de A-vorm, daarna tussen A en G, G en E, E en D. Let op de noten die de twee vormen delen: je vingers kunnen daar blijven liggen of in elk geval dichtbij blijven.
  4. De hele reeks omhoog. Speel C in alle vijf vormen achter elkaar, van de open positie tot de 12e fret, en daarna weer terug. Zet een metronoom op een tempo waarop je zonder pauze kunt wisselen, bijvoorbeeld vier tellen per vorm.
  5. Alleen de hoogste drie snaren. Speel per vorm alleen de G-, B- en hoge e-snaar. Zo krijg je bij de meeste vormen kleine drieklanken, die in een band vaak beter klinken dan volle grepen. Let op bij de G-vorm: op die drie snaren (5-5-8) hoor je alleen C, E en weer C, dus geen kwint. Neem daar de D-snaar (5e fret, de G) erbij. Ook zie je de verbindingen tussen de vormen nog duidelijker.
  6. Zoek de terts. Wijs in elke vorm de E aan, de terts van C. Lukt dat zonder nadenken, dan begrijp je de vorm en ken je hem niet alleen uit je hoofd.

Werk liever een week aan stap 1 tot en met 3 dan dat je alles in één middag afraffelt. Krijg je bij het verschuiven pijn of kramp in je hand of pols, stop dan en speel kortere stukjes. Houden de klachten aan, laat ze dan nakijken door een huisarts of fysiotherapeut.

Hetzelfde principe met G majeur

Bij elk ander akkoord verschuif je gewoon de hele reeks. Bij G majeur begin je niet met de C-vorm maar met de open G-vorm. De volgorde blijft gelijk: na G komen E, D, C en A.

Vorm Greep voor G majeur Positie
G-vorm 3-2-0-0-0-3 open positie
E-vorm 3-5-5-4-3-3 barré op fret 3
D-vorm x-x-5-7-8-7 rond fret 5 tot 8
C-vorm x-10-9-7-8-7 wijsvinger op fret 7
A-vorm x-10-12-12-12-10 barré op fret 10

Na de A-vorm volgt de G-vorm een octaaf hoger, met de wijsvinger op de 12e fret. Eigenlijk hoef je dus maar één ding te weten: waar de grondtoon van je akkoord ligt. Zoek bij een ander akkoord eerst die grondtoon op de lage E-, A- of D-snaar en kies de vorm die daarbij past. Zo zet je ook een hele akkoordenreeks over naar een andere toonsoort. Welke akkoorden in welke toonsoort horen, lees je af aan de kwintencirkel.

Mineurakkoorden in CAGED

Hetzelfde idee werkt ook voor mineur, al zijn niet alle vijf vormen even handig. Voor mineur verlaag je in elke vorm de terts een halve toon. Drie mineurvormen gebruik je het meest, omdat ze rechtstreeks uit bekende open akkoorden komen:

  • Am-vorm: Cm als x-3-5-5-4-3, barré op de 3e fret.
  • Em-vorm: Cm als 8-10-10-8-8-8, barré op de 8e fret.
  • Dm-vorm: Cm als x-x-10-12-13-11.

De mineurvormen van C en G bestaan ook, maar zijn lastig volledig te grijpen. Die speel je meestal in delen. Voorbeelden van mineur-barrégrepen vind je bij het Bm-akkoord en het Fm-akkoord.

Wat CAGED je wel en niet leert

CAGED is een kaart van de hals, geen complete opleiding. Zo weet je wat je ervan kunt verwachten.

Wat het je oplevert:

  • Overzicht. Het systeem verdeelt de hals in vijf gekoppelde gebieden waarin je melodieën, majeurtoonladders en arpeggio's over de hele hals kunt spelen.
  • Keuze in klank. Dezelfde C klinkt in de E-vorm vol en laag, in de D-vorm licht en hoog. Zo kies je de ligging die past bij het nummer of bij een tweede gitarist.
  • Akkoordtonen in je solo. Wie weet welke noten akkoordtonen zijn en welke versiering, improviseert gerichter. In een twaalfmatenblues zie je met de CAGED-vormen bij elk akkoord waar grondtoon, terts en kwint liggen, in elke positie op de hals.

Waar het ophoudt:

  • Open stemmingen. De vormen gaan uit van standaardstemming en werken in een andere stemming niet meer zonder aanpassing.
  • Notennamen. CAGED laat zien hoe een vorm eruitziet, niet hoe de noot heet waar je speelt. Ken je de noten op de lage E- en A-snaar niet, dan weet je niet waar je de vorm moet neerzetten.
  • Ritme en timing. Een greep op vijf plekken kennen maakt je spel nog niet strak. Dat oefen je apart.
  • Andere soorten akkoorden. Septiemakkoorden zoals Cm7 of Dm7 kun je wel aan een CAGED-vorm koppelen. Dan moet je wel weten welke noot je toevoegt of verandert.

CAGED als stap in muziektheorie voor gitaristen

Voor veel gitaristen is CAGED het moment waarop theorie zichtbaar wordt. Je ziet grondtoon, terts en kwint onder je vingers liggen in plaats van alleen op papier. Zo vormt CAGED een brug tussen grepen leren en begrijpen wat je speelt.

Deze stappen bouwen er direct op voort:

  • Arpeggio's. Speel de noten van één vorm los na elkaar in plaats van tegelijk. Dan speel je een arpeggio van C in die positie.
  • Pentatonische toonladders. Bij elke akkoordvorm hoort een toonladderpatroon. Die koppeling tussen akkoordvorm en toonladder maakt CAGED bruikbaar in elke stijl, van blues en rock tot jazz en metal.
  • Patronen transponeren. Ken je een toonladder in een bepaalde vorm in C, dan verschuif je hem net zo makkelijk naar F.

Wil je die theorie stevig onderbouwen, met intervallen, toonladders en de opbouw van akkoorden ook los van de gitaarhals? Dan past onze cursus muziektheorie daar goed bij.

Verder met gitaarles

Herken je de vormen al en wil je ze stap voor stap leren toepassen? In onze online gitaarles leer je in je eigen tempo, met videolessen van ervaren docenten en printbaar lesmateriaal. Loop je ergens op vast, dan stel je onder de video je vraag aan de docent, zo vaak als je wilt. Je betaalt één keer en houdt levenslang toegang. Een les over akkoordvormen kun je dus zo vaak terugkijken als je wilt.

Veelgestelde vragen

Wat betekent CAGED?

CAGED is de reeks van vijf open akkoorden: C, A, G, E en D. Die vijf grepen gebruik je als verschuifbare vormen, zodat je elk akkoord op vijf plekken op de hals kunt spelen. De letters geven ook de volgorde aan waarin de vormen op de hals op elkaar volgen.

Moet ik eerst barré-akkoorden kunnen spelen?

Het helpt veel. De E- en A-vorm zijn gewone barré-akkoorden, en de andere vormen vragen dezelfde techniek met je wijsvinger. Klinkt een F of Bes als barré nog niet schoon, begin dan met de deelgrepen op de hoogste drie of vier snaren.

Welke akkoorden moet je eerst leren?

Begin met de open akkoorden C, A, G, E en D en de mineurakkoorden Am, Em en Dm. Precies op die grepen rust CAGED. Wissel je daar soepel tussen, dan ben je klaar om ze over de hals te verschuiven.

Werkt CAGED ook op een elektrische of klassieke gitaar?

Ja. Zolang de gitaar in standaardstemming staat, werken de vormen op elke zessnarige gitaar. Op een klassieke gitaar met een brede hals voelen sommige rekken groter, en zonder cutaway zijn de hoogste posities lastiger te bereiken.

Reacties
Categorieën