
Wil je de pentatonische toonladder op gitaar leren? Begin dan met één vorm: de eerste box van A mineur op de 5e positie. Hij bestaat uit vijf noten (A, C, D, E en G), je speelt twee noten per snaar en je hand blijft binnen vier frets. Met deze ene vorm kun je al riffs spelen, licks leren en over een blues improviseren. Hieronder zie je de tab, de vingerzetting, een manier van oefenen, drie eenvoudige licks en hoe je de vorm gebruikt over een bluesbegeleiding in A.
Kort samengevat
- De A-mineurpentatoniek bestaat uit A, C, D, E en G. De eerste box ligt tussen fret 5 en fret 8.
- Vingerzetting: wijsvinger op fret 5, ringvinger op fret 7, pink op fret 8. Je hand blijft de hele tijd op dezelfde plek.
- Je vindt de grondtoon A op de lage E-snaar (fret 5), de D-snaar (fret 7) en de hoge e-snaar (fret 5). Eindig je licks bij voorkeur op een van die noten.
- Met drie korte licks en een twaalfmaten-blues in A kun je meteen improviseren.
- Schuif je dezelfde vorm op over de hals, dan speel je hem in elke andere mineurtoonsoort.
Wat de mineur-pentatoniek is
'Pentatonisch' betekent letterlijk 'met vijf tonen'. Penta is het Griekse woord voor vijf. Een gewone mineurtoonladder heeft zeven tonen. De pentatoniek laat er twee weg, en dat zijn precies de tonen die op een halve toon van hun buren liggen. Daardoor klinkt bijna elke noot goed over de akkoorden van een nummer. Dat maakt de toonladder zo handig voor beginnende solisten.
Nieuw is het idee niet. Vijftonige toonladders komen voor in muziek uit veel culturen en genres, van volksmuziek tot pop. Op de gitaar is de mineurvariant vooral bekend uit blues en rock.
De theorie erachter (trappen, intervallen en het verschil tussen majeur en mineur) herhalen we hier niet. Daarvoor hebben we een aparte uitleg: toonladders leren voor beginners. In dit artikel draait het om spelen.
Eén ding is wel handig om te weten: A-mineurpentatoniek heeft dezelfde vijf noten als C-majeurpentatoniek (C, D, E, G, A). Welke noot als 'thuis' voelt, hangt af van de begeleiding. Over een A-akkoord klinkt A als grondtoon, over een C-akkoord is dat C. Dezelfde box levert je dus twee toonladders op.

De eerste box-vorm in A mineur op de 5e positie
De eerste box heet ook wel positie 1 of vorm 1. Hij begint op de lage E-snaar bij fret 5. 'Vijfde positie' betekent dat je wijsvinger bij fret 5 hoort. Zo speel je de vorm van laag naar hoog:
e|-----------------------------5-8-|
B|-------------------------5-8-----|
G|-------------------5-7-----------|
D|-------------5-7-----------------|
A|-------5-7-----------------------|
E|-5-8-----------------------------|
In de tabel zie je per snaar welke noot er onder welke fret ligt. Controleer het zelf gerust: bij elke stap omhoog hoor je de reeks A, C, D, E, G steeds opnieuw beginnen.
| Snaar | Fret 5 | Fret 7 | Fret 8 |
|---|---|---|---|
| e (hoog) | A | C | |
| B | E | G | |
| G | C | D | |
| D | G | A | |
| A | D | E | |
| E (laag) | A | C |
Van laag naar hoog speel je dus: A, C, D, E, G, A, C, D, E, G, A, C. Dat zijn twee volledige octaven plus een extra C bovenaan.
Waar de grondtonen liggen
De grondtoon A ligt op drie plekken in de box:
- Lage E-snaar, fret 5 (wijsvinger)
- D-snaar, fret 7 (ringvinger)
- Hoge e-snaar, fret 5 (wijsvinger)
Onthoud deze drie punten. Je gebruikt ze om te beginnen, om tussendoor even thuis te komen en om een frase af te sluiten. Een solo die op de grondtoon eindigt, klinkt af. Eindig je op een andere noot, dan blijft het spannend en vraagt de frase om een vervolg.
Kijk je naar de vorm, dan zie je het A-mineur-barréakkoord terug dat je met de E-vorm op fret 5 pakt. De box ligt als het ware om dat akkoord heen. Ken je barréakkoorden al, dan helpt dat je de box sneller te onthouden.
Vingerzetting: welke vinger op welke fret
De box beslaat vier frets (5 tot en met 8). Je hand blijft dus op zijn plek: één vinger per fret.
| Fret | Vinger |
|---|---|
| 5 | wijsvinger (1) |
| 6 | middelvinger (2), niet nodig in deze box |
| 7 | ringvinger (3) |
| 8 | pink (4) |
Op de E-, B- en e-snaar speel je fret 5 en 8: wijsvinger en pink. Op de A-, D- en G-snaar speel je fret 5 en 7: wijsvinger en ringvinger.
Veel beginners nemen op fret 8 liever de ringvinger, omdat de pink nog zwak is. Op de hoge e-snaar en de B-snaar mag dat, zeker bij buigingen. Leer de vorm toch eerst met de pink. Dan blijft je hand rustig en zit je meteen goed voor de volgende posities, waar de pink onmisbaar is.
Nog een paar aandachtspunten voor je linkerhand:
- Duim achter de hals, ongeveer achter je middelvinger. Bij buigingen mag de duim over de rand komen voor extra grip.
- Vingertoppen vlak achter de fretdraad, niet midden in het vakje. Dan heb je minder kracht nodig en zoemt de snaar niet.
- Vingers laag houden. Til een vinger niet hoger op dan nodig. Hoe kleiner de beweging, hoe sneller en rustiger je speelt.
Voor je rechterhand werkt afwisselend aanslaan het best: neer, op, neer, op. Begin met een neerslag op de lage E-snaar en houd dat patroon vol, ook bij het wisselen van snaar.
Zo oefen je de box in vier stappen
Op en neer spelen is een begin, maar daar alleen word je geen solist van. Deze opbouw maakt van de vorm iets wat je echt kunt gebruiken.
- Langzaam op en neer met een metronoom. Zet hem op 60 BPM en speel één noot per tel, van de lage A naar de hoge C en weer terug. Gaat dat twee keer foutloos, zet de metronoom dan 5 tot 10 BPM hoger. Gaat het rommelig, ga dan terug naar het vorige tempo.
- Twee noten per tel. Zelfde tempo, nu achtste noten. Zo train je de samenwerking tussen beide handen zonder dat je echt sneller hoeft te denken.
- Hardop of in je hoofd de nootnamen noemen. Zeg bij elke noot 'A, C, D, E, G'. Na een paar dagen weet je zonder na te denken waar de C of de E zit. Dat heb je nodig om straks bewust op een akkoordtoon te landen. Wil je de hele hals leren kennen, lees dan ook onze uitleg over noten en akkoorden op de gitaar.
- Patronen in plaats van rechte lijnen. Speel de toonladder in groepjes van drie (A-C-D, C-D-E, D-E-G, enzovoort) of sla telkens een noot over. Je vingers leren de vorm dan in alle richtingen, zoals in een echte solo.
Liever tien minuten per dag dan een uur in het weekend. Korte, regelmatige sessies blijven beter hangen en zijn minder zwaar voor je vingertoppen.
Drie eenvoudige licks in de eerste box
Een lick is een kort muzikaal zinnetje dat je kunt hergebruiken. De drie licks hieronder blijven binnen de box en eindigen alle drie op de grondtoon A. Speel ze eerst los, daarna over een bluesbegeleiding.
Lick 1: dalend naar de grondtoon
Deze lick loopt vanaf de hoge C naar de A op de D-snaar.
e|-8-5-----------------|
B|-----8-5-------------|
G|---------7-5---------|
D|-------------7-------|
Noten: C, A, G, E, D, C, A. Vingers: pink, wijs, pink, wijs, ring, wijs, ring. Laat de laatste A doorklinken. Speel je hem in een ritme van achtsten met een lange slotnoot, dan heb je meteen een bruikbaar einde voor een solo.
Lick 2: hammer-on op de G-snaar
Kort en ritmisch, en handig om te herhalen.
G|-----5h7-5-----|
D|-7-----------7-|
Noten: A, C, D, C, A. De h staat voor hammer-on: je slaat de C (fret 5) aan en laat daarna je ringvinger krachtig op fret 7 neerkomen, zonder opnieuw aan te slaan. De D klinkt dan alleen doordat je vinger op de snaar valt. Herhaal de lick een paar keer achter elkaar en varieer het ritme. Dat is al een kleine improvisatie.
Lick 3: een buiging op de G-snaar
Dit is het geluid dat je in veel bluessolo's hoort.
e|-------------5-|
B|---------8-5---|
G|-7b9-----------|
Noten: D gebogen tot E, daarna G, E en A. 7b9 betekent: sla fret 7 aan en buig de snaar omhoog tot hij klinkt als fret 9. Dat is een hele toon, van D naar E. Gebruik je ringvinger en zet middel- en wijsvinger erachter op dezelfde snaar om mee te duwen. Controleer of je zuiver uitkomt door eerst fret 9 gewoon te spelen en die toonhoogte te onthouden. Lukt de buiging nog niet, sla dan de B-snaar fret 5 (ook een E) aan en speel de rest van de lick zoals hij staat.
Improviseren over een bluesbegeleiding in A
De A-mineurpentatoniek is bij uitstek de toonladder voor een blues in A. Veel rock- en bluesgitaristen hebben er hun eerste solo's mee leren spelen.
Het twaalfmatenschema
Een blues gebruikt meestal een schema van twaalf maten op de eerste, vierde en vijfde trap. In A zijn dat A, D en E, meestal als septiemakkoord: A7, D7 en E7.
| Maat 1 | Maat 2 | Maat 3 | Maat 4 |
|---|---|---|---|
| A7 | A7 | A7 | A7 |
| D7 | D7 | A7 | A7 |
| E7 | D7 | A7 | E7 |
Heb je geen bandje of medemuzikant? Neem dan zelf de begeleiding op met je telefoon. Speel de akkoorden A, D en E, of hun septiemakkoorden, in een rustig shuffle-ritme en speel je opname af terwijl je soleert. Online vind je ook veel gratis 'backing tracks' voor een blues in A; kies er een in een langzaam tempo.
Vijf vuistregels voor je eerste improvisatie
- Begin met weinig noten. Kies drie noten uit de box, bijvoorbeeld A, C en D op de D- en G-snaar, en maak daar een heel refrein mee. Beperking dwingt je om met ritme te spelen in plaats van met snelheid.
- Speel in vraag en antwoord. Speel twee maten een korte frase en laat daarna twee maten stilte. Stilte hoort bij een solo, net als ademhalen bij zingen.
- Land op een akkoordtoon bij de akkoordwissel. Over A7 is A de veilige noot. Over D7 klinken D en C goed (C is de septiem van D7). Over E7 landen E en D lekker. Je hoeft dit niet de hele tijd te doen; doe het vooral aan het begin van een maat.
- Herhaal je licks. Speel lick 2 over de eerste vier maten, verander alleen het ritme en je hebt al een herkenbaar motief. Luisteraars horen herhaling als bedoeling, niet als gebrek aan ideeën.
- Sluit af met lick 1. In maat 11 en 12 komt het schema terug naar A. Dat is het moment voor je dalende lick naar de grondtoon.
Eén nootje vraagt aandacht: de C. Een A7-akkoord bevat een Cis, terwijl de mineurpentatoniek een C heeft. Die botsing is precies de rauwe bluesklank die je zoekt. Buig de C, bijvoorbeeld op de G-snaar fret 5, een klein stukje omhoog richting Cis. Dan klinkt hij nog meer naar blues.
De blue note toevoegen
Voeg je één noot toe aan de mineurpentatoniek, dan krijg je de bluestoonladder. In A is die extra noot de Es (verlaagde kwint): A, C, D, Es, E, G. In de eerste box vind je hem op de A-snaar fret 6 en op de G-snaar fret 8. Gebruik hem als doorgangsnoot, bijvoorbeeld D, Es, E op de G-snaar (fret 7, 8, 9) of op de A-snaar (fret 5, 6, 7). Blijf er niet op hangen: hij is bedoeld om naar de E toe te glijden.
Veelgemaakte fouten bij beginners
- Alleen op en neer spelen. Wie de box alleen als oefening speelt, weet in een solo niet wat hij ermee moet. Wissel elke oefensessie af met een paar minuten licks en vrij spelen.
- Te snel willen. Zoemende noten en een gespannen hand zijn bijna altijd een teken dat het tempo te hoog is. Schoon en langzaam bouwt snelheid op, rommelig en snel niet.
- Niet weten waar de grondtoon zit. Zonder grondtoon dwaal je door de box. Kijk eerst waar de drie A's liggen.
- Zonder begeleiding oefenen. Een toonladder krijgt pas betekenis tegen een akkoord. Speel daarom zo snel mogelijk over een drone op A of over het bluesschema.
- Buigingen die vals uitkomen. Een buiging die net niet ver genoeg gaat, klinkt vals. Check de doeltoon zoals bij lick 3 beschreven.
De box naar andere toonsoorten verschuiven
De vorm is beweegbaar. De noot onder je wijsvinger op de lage E-snaar is de grondtoon. Schuif je de box op, dan speel je dezelfde toonladder in een andere toonsoort:
| Wijsvinger op lage E-snaar | Toonsoort |
|---|---|
| fret 3 | G mineur |
| fret 5 | A mineur |
| fret 7 | B mineur |
| fret 10 | D mineur |
| fret 12 | E mineur |
Dat werkt net als bij barréakkoorden: één greep, meerdere toonsoorten. Een nummer in E mineur? Speel de box op fret 12, of zak een octaaf naar de open snaren.
De eerste box is ook de eerste van vijf vormen die samen de hele hals beslaan. Voor A mineur begint de volgende op fret 8 van de lage E-snaar, met de C als laagste noot. Daarna volgen vormen vanaf fret 10 (D), 12 (E) en 15 (G). Die laatste kun je ook een octaaf lager spelen, vanaf fret 3. Elke vorm deelt noten met de vorige, zodat je ze aan elkaar kunt rijgen. Neem daar pas de tijd voor als de eerste box echt in je vingers zit en je er licks mee kunt spelen. Beheers je één vorm goed, dan heb je meer aan je solo's dan wanneer je vijf vormen half kent.

Verder met gestructureerde gitaarles
Heb je de box en de drie licks onder de knie, dan begint het echte werk: ritme, frasering, de andere posities en spelen over echte nummers. In onze online gitaarles leer je dat stap voor stap met videolessen van ervaren docenten. Je bepaalt zelf je tempo en hebt na één betaling levenslang toegang. Bij de lessen horen printbare oefenschema's, en loop je ergens op vast, dan stel je onder de betreffende video je vraag aan de docent, zo vaak als je wilt.
Veelgestelde vragen
Is de pentatonische toonladder geschikt voor beginners?
Ja. Je hebt maar vijf noten en twee noten per snaar, en de eerste box past onder vier vingers. Wel helpt het als je al een paar akkoorden kunt spelen en je vingertoppen gewend zijn aan het indrukken van de snaren. Dan gaat de koppeling met een begeleiding sneller.
Wat is het verschil tussen de pentatonische toonladder en de bluestoonladder?
De bluestoonladder is de mineurpentatoniek met één extra noot, de verlaagde kwint. In A is dat de Es. Die blue note geeft extra spanning en gebruik je vooral als doorgangsnoot naar de E.
Kan ik de mineur-pentatoniek ook over een majeurakkoord spelen?
In blues en rock gebeurt dat voortdurend, zoals A-mineurpentatoniek over A7. De kleine terts botst met de grote terts in het akkoord en dat geeft de bluesklank. In een vrolijk popnummer in A majeur klinkt de A-majeurpentatoniek meestal beter. Die speel je met dezelfde vorm drie frets lager, vanaf fret 2.
Hoe lang duurt het voordat ik kan improviseren?
Dat verschilt per persoon en hangt af van hoe vaak je oefent. Met een paar korte sessies per week kunnen veel beginners na enkele weken eenvoudige frases over een blues spelen. Begin met de licks uit dit artikel en speel ze zo vroeg mogelijk over een begeleiding.










