Hammer-on op gitaar: zo speel je hem, met tabs en oefeningen
Gitaarles
Redactie Online Muziek Cursus
Gitaarles
06/30/2014
1 min
0

Hammer-on op gitaar: zo speel je hem, met tabs en oefeningen

06/30/2014
1 min
0

Een hammer-on speel je zo: je slaat een noot aan en slaat daarna een vinger van je grijphand krachtig op een hogere fret van dezelfde snaar. De nieuwe, hogere noot klinkt dan zonder dat je opnieuw aanslaat. Daarmee laat je twee noten vloeiend in elkaar overlopen. Het is een van de eerste technieken waardoor je spel meer als muziek gaat klinken en minder als losse noten. Hieronder lees je hoe je de techniek opbouwt, hoe je hem in tabs herkent, welke oefeningen het snelst helpen en hoe je de tegenhanger, de pull-off, erbij leert.

Kort samengevat

  • Bij een hammer-on sla je één keer aan en laat je de tweede, hogere noot klinken door je vingertop met kracht vlak achter de fret te laten neerkomen.
  • Bij een pull-off doe je het omgekeerde: je trekt je vinger licht schuin van de snaar af, zodat een lagere noot gaat klinken.
  • In tabs staat een hammer-on als h (bijvoorbeeld 5h7) en een pull-off als p (bijvoorbeeld 7p5).
  • Oefen eerst langzaam op één snaar en let erop dat de tweede noot net zo hard en lang klinkt als de eerste.
  • Tien minuten per dag met een vaste routine werkt beter dan af en toe een uur.

Wat is een hammer-on en waarom gebruik je hem?

Een hammer-on is een speeltechniek waarbij je een vinger van je grijphand scherp op de toets laat neerkomen, vlak achter een fret, zodat een noot gaat klinken. Je plectrum of rechterhand doet daarbij niets: de kracht van je vinger zet de snaar in trilling, of houdt de trilling van de eerste noot in stand en verandert alleen de toonhoogte.

Je kunt een hammer-on spelen zodra de tweede noot hoger is dan de eerste. De techniek maakt de overgang tussen de noten vloeiender, en dat hoor je meteen. Waar losse aanslagen elke noot een eigen klein accent geven, klinkt een hammer-on als één doorlopende beweging.

Er zijn twee redenen waarom vrijwel elke gitarist deze techniek leert:

  1. Klank en frasering. Samen met pull-offs kan een hammer-on je spel muzikaler en lyrischer laten klinken dan wanneer je elke noot apart aanslaat. Denk aan de zingende lijntjes in blues, rock en folk.
  2. Snelheid. Omdat je aanslaghand niet elke noot hoeft te spelen, wordt sneller spelen een stuk makkelijker: je handen hoeven alleen op bepaalde momenten samen te werken.

Gitaristen noemen het spelen met hammer-ons, pull-offs en slides ook wel legato: noten die zonder onderbreking in elkaar overlopen.

Een hammer-on stap voor stap

We nemen een eenvoudig voorbeeld op de G-snaar: van de 5e fret (de noot C) naar de 7e fret (de noot D). In tab ziet dat er zo uit:

e|-----------|
B|-----------|
G|--5h7------|
D|-----------|
A|-----------|
E|-----------|
  1. Zet je wijsvinger op de 5e fret van de G-snaar. Druk met je vingertop, vlak achter het fretdraadje, niet midden tussen twee fretten.
  2. Houd je ringvinger klaar boven de 7e fret. Een paar centimeter boven de snaar is genoeg. Je ringvinger staat al gebogen, zodat hij met de top landt.
  3. Sla de noot op de 5e fret aan. Met plectrum of duim, gewoon zoals je elke andere noot speelt.
  4. Laat je ringvinger direct op de 7e fret neerkomen. Niet drukken, maar slaan: snel en met een korte, stevige beweging vanuit het knokkelgewricht. Je vingertop landt weer vlak achter de fret.
  5. Laat je wijsvinger staan. Die blijft op de 5e fret. Zo kun je straks direct een pull-off terug maken, en je hand blijft stabiel.
  6. Laat de noot uitklinken. Houd de ringvinger stevig op de snaar, zodat de D doorklinkt.

Gebruik bij een afstand van twee fretten je wijs- en ringvinger. Bij een afstand van drie fretten (bijvoorbeeld 5h8) neem je wijs- en pink. Bij één fret (5h6) wijs- en middelvinger. Zo hoef je je hand niet te verplaatsen.

Zo klinkt de tweede noot helder en lang genoeg

Een veelgehoorde klacht: de hammer-on lukt wel, maar de tweede noot is zacht, dof of meteen weer weg. Dat heeft bijna altijd met een van deze vier punten te maken.

Vier aandachtspunten voor een heldere hammer-on

Landingsplek. Hoe dichter je vingertop bij het fretdraadje landt, hoe minder kracht je nodig hebt en hoe helderder de noot klinkt. Land je midden tussen twee fretten, dan zakt de snaar eerst in en verlies je energie.

Snelheid van de beweging. Een hammer-on klinkt door de snelheid waarmee je vinger neerkomt, niet door hoe hard je daarna drukt. Denk aan een korte tik met een hamertje, niet aan het langzaam induwen van een knop. Een hoge zwaai is niet nodig: een kleine, snelle beweging vanaf een paar centimeter boven de snaar werkt beter en is beter te controleren.

Vingertop, niet vingerkussen. Landt je vinger plat, dan raakt hij vaak ook de snaar eronder of erboven en dempt hij je eigen noot. Houd de vinger gebogen, zodat alleen de top de snaar raakt.

Blijven drukken. Na de landing moet je vinger de snaar net zo stevig tegen de fret houden als bij een gewone noot. Laat je de druk vieren, dan sterft de noot weg of gaat hij zoemen.

Een eenvoudige test: speel de noot op de 7e fret één keer gewoon aangeslagen en daarna één keer als hammer-on vanaf de 5e fret. Klinken ze ongeveer even hard, dan zit je goed. Op een elektrische gitaar met wat gain lukt dat eerder dan op een akoestische gitaar, want versterking en overdrive helpen een zwakke noot. Wil je de techniek echt onder de knie krijgen, oefen dan ook regelmatig clean of akoestisch: daar hoor je precies hoe sterk je vingers zijn.

De pull-off: de tegenhanger van de hammer-on

Bij een hammer-on sla je met een vinger van je grijphand op de snaar, bij een pull-off laat je die snaar juist weer los. Dat loslaten gaat alleen niet recht omhoog. Til je je vinger zomaar op, dan stopt de snaar vrijwel met trillen en hoor je de lagere noot nauwelijks.

Zo speel je een pull-off van de 7e naar de 5e fret op de G-snaar (7p5):

  1. Zet je wijsvinger op de 5e fret én je ringvinger op de 7e fret.
  2. Sla de noot op de 7e fret aan.
  3. Trek je ringvinger licht schuin van de snaar af, meestal richting de grond, dus naar de dunnere snaren toe, alsof je de snaar een klein beetje tokkelt met je linkerhand.
  4. De wijsvinger op de 5e fret blijft stevig staan en neemt de noot over.

De kunst zit in die kleine tokkelbeweging. Je trekt de snaar net een paar millimeter mee voordat je loslaat, niet zo ver dat de toonhoogte omhooggaat of dat je de snaar naast je raakt. Gitaristen gebruiken de twee technieken bijna altijd samen: een hammer-on klinkt door het neerslaan van de vinger, een pull-off door het wegtrekken ervan.

Hammer-ons en pull-offs lezen in tabs

In tabs (tabulatuur) zie je hammer-ons en pull-offs op een vaste manier terug:

Notatie Betekenis Hoe speel je het
5h7 hammer-on van fret 5 naar fret 7 sla fret 5 aan, hamer fret 7
7p5 pull-off van fret 7 naar fret 5 sla fret 7 aan, trek af naar fret 5
0h2 hammer-on vanaf de losse snaar sla de losse snaar aan, hamer fret 2
5h7p5 hammer-on en pull-off achter elkaar één aanslag, drie noten
5h7p5h7p5 triller (herhaalde hammer-ons en pull-offs) één aanslag, de noten wisselen elkaar af

In sommige tabs staat in plaats van een h of p een boogje (^) tussen twee cijfers. In gewoon notenschrift zie je hetzelfde als een boogje boven of onder twee noten van verschillende toonhoogte, een legatoboog. Alleen het eerste cijfer of de eerste noot onder zo'n boog wordt aangeslagen. Lees je liever noten dan tabs, dan helpt een overzicht van noten en akkoorden op de gitaar om de fretposities aan de nootnamen te koppelen.

Oefeningen op één snaar

Begin op één snaar, zodat je al je aandacht bij de grijphand kunt houden. Op de G- en B-snaar gaat het meestal het makkelijkst, omdat je daar met weinig kracht al een heldere tweede noot krijgt.

Oefening 1: losse snaar naar fret 2

G|--0h2--0h2--0h2--0h2--|

Van G naar A op de G-snaar. Er is maar één vinger nodig (middel- of ringvinger), dus je kunt je volledig richten op een stevige landing. Doe daarna hetzelfde op de D-snaar (D naar E) en de A-snaar (A naar B).

Oefening 2: alle vingercombinaties

G|--5h6--5h7--5h8--6h7--6h8--7h8--|

Hiermee train je elke vinger: wijs naar middel, wijs naar ring, wijs naar pink, en daarna de combinaties zonder wijsvinger. Vooral de pink heeft hier baat bij, want die is bij de meeste beginners het zwakst.

Oefening 3: heen en terug

G|--5h7p5--5h7p5--5h8p5--5h8p5--|

Eén aanslag per groep van drie noten. Let op dat de laatste noot, na de pull-off, niet wegvalt.

Oefening 4: over alle snaren

e|--------------------------5h7--|
B|---------------------5h7-------|
G|----------------5h7------------|
D|-----------5h7-----------------|
A|------5h7----------------------|
E|-5h7---------------------------|

Dezelfde beweging op elke snaar. Op de dikke E- en A-snaar heb je meer kracht nodig, op de dunne snaren moet je juist opletten dat je niet te ver doorslaat en de snaar naast je raakt.

Begin heel langzaam. Een metronoom helpt, maar is geen voorwaarde: belangrijker is dat elke noot even lang duurt. Een hammer-on is geen gehaaste noot. Speel je in achtste noten, dan valt de aangeslagen noot op de tel en de hammer-on precies op de 'en' erna, niet ergens 'zo snel mogelijk' daarna. Verhoog het tempo pas als een oefening een paar keer achter elkaar schoon gaat.

Trillers: hammer-ons en pull-offs in een lus

Een triller is niets anders dan een hammer-on en een pull-off die je zo vaak mogelijk herhaalt na één aanslag. Het is een prima conditieoefening voor je vingers en het klinkt meteen indrukwekkend in een solo.

G|--5h7p5h7p5h7p5h7p5h7p5--|

Zo pak je het aan:

  • Zet je wijsvinger stevig op de 5e fret en laat hem daar de hele triller staan.
  • Laat je ringvinger afwisselend hameren en aftrekken. De beweging komt uit de knokkel, niet uit je pols of arm.
  • Begin met vier herhalingen in een rustig, gelijkmatig ritme. Lukt dat, ga dan naar acht.
  • Stop zodra je hand of onderarm gaat branden. Even schudden, ontspannen, opnieuw.

Wissel na een paar rondes van vingers: 5h6p5 (wijs en middel) en 5h8p5 (wijs en pink). Een triller met de pink is zwaar, maar levert op den duur de meeste winst op.

Hammer-ons toepassen in eenvoudige licks

Zodra de oefeningen goed gaan, wil je de techniek natuurlijk gebruiken in muziek. Twee plekken waar je hammer-ons het vaakst tegenkomt: in akkoorden en in de pentatonische toonladder.

Versiering in akkoorden

Veel akoestische liedjes gebruiken een hammer-on binnen een akkoord om het begeleiden levendiger te maken. Twee klassiekers:

D-akkoord: pak het D-akkoord maar til je middelvinger van de hoge e-snaar. Sla aan en hamer de middelvinger daarna op de 2e fret: de losse E wordt een Fis. Je hoort Dsus2 overgaan in D.

e|--0h2--|
B|--3----|
G|--2----|
D|--0----|

C-akkoord: pak het C-akkoord, maar laat de 2e fret op de D-snaar eerst los. Sla de losse D aan en hamer met je middelvinger naar de 2e fret (de E). Daarna speel je de rest van het akkoord. Dit patroon hoor je veel in folk en fingerpicking. Combineer het met je vaste slagpatronen en je begeleiding klinkt meteen minder vlak.

Een lick in de A-mineur pentatoniek

In de eerste positie van de A-mineur pentatoniek (rond de 5e fret) liggen op elke snaar twee noten, met een afstand van twee of drie fretten. Ideaal voor hammer-ons:

e|----------------5h8--5-------|
B|---------5h8-------------8-5-|
G|--5h7------------------------|

De noten zijn C naar D op de G-snaar, E naar G op de B-snaar en A naar C op de hoge e-snaar, gevolgd door A, G en E. Speel dit eerst langzaam, met de wijsvinger op de 5e fret als vast punt. Klinkt het, probeer het dan over een eenvoudige begeleiding in A-mineur, bijvoorbeeld de akkoorden Am, Dm en Em. Wil je meer rocktechnieken zoals slides en bends erbij leren, kijk dan in onze uitleg over essentiële gitaartechnieken voor rockmuziek.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost

Fout Wat je hoort Oplossing
Te weinig snelheid in de vinger tweede noot is zacht of valt weg korte, snelle tik vanuit de knokkel, niet langzaam drukken
Vinger landt ver van de fret doffe of zoemende noot mik op de plek vlak achter het fretdraadje
Vinger landt plat buursnaar wordt gedempt of klinkt mee vinger gebogen houden, landen op de top
Te snel willen spelen ongelijke, gehaaste noten langzaam beginnen, elke noot even lang laten duren
Pull-off recht omhoog lagere noot klinkt nauwelijks vinger licht schuin van de snaar aftrekken
Eerste vinger tilt mee op pull-off komt op een losse snaar uit wijsvinger laten staan tot de reeks klaar is
Losse snaren gaan meeklinken rommelige bijgeluiden ongebruikte snaren dempen met de zijkant van je vingers of je aanslaghand
Verkrampte hand snelle vermoeidheid, pijn pauze nemen, alleen zoveel kracht gebruiken als nodig is

De fout met de meeste gevolgen is te snel willen. Een hammer-on die op hoog tempo half lukt, slijt in als gewoonte. Een hammer-on die op laag tempo schoon klinkt, wordt vanzelf sneller.

Krijg je pijn in je pols, duim of onderarm die niet na een paar minuten rust verdwijnt, stop dan met oefenen. Blijft de klacht terugkomen, laat dan een huisarts of fysiotherapeut ernaar kijken voordat je verdergaat.

Een oefenroutine van 10 minuten

Deze routine past in elke dag, ook als je weinig tijd hebt. Doe hem bij voorkeur aan het begin van je oefensessie, als je vingers nog fris zijn.

Minuut Oefening Waar je op let
0 tot 1 vingers losmaken: een paar noten rustig op elke snaar ontspannen hand, geen kracht forceren
1 tot 3 oefening 1 en 2: 0h2 en alle vingercombinaties op de G-snaar even hard klinkende noten
3 tot 5 oefening 3: 5h7p5 en 5h8p5 de laatste noot mag niet wegvallen
5 tot 6 oefening 4: 5h7 over alle snaren geen buursnaren raken
6 tot 8 trillers: 30 seconden per vingercombinatie gelijk ritme, stoppen bij vermoeidheid
8 tot 10 toepassen: de pentatonische lick of de akkoordversiering klinkt het als muziek?

Schrijf na elke sessie op welk tempo je haalde, als je met een metronoom werkt. Na een week of twee zie je zwart op wit dat je vooruitgaat, ook op dagen dat het niet zo voelt. Merk je dat het wisselen tussen akkoorden je begeleiding nog ophoudt, dan kun je de laatste twee minuten afwisselen met oefeningen om sneller akkoorden te wisselen.

Verder met gitaar spelen

Hammer-ons en pull-offs zijn kleine technieken die veel doen, maar ze werken het best als onderdeel van een groter geheel: goede akkoordgrepen, ritme, toonladders en een paar liedjes waarin je alles toepast. In onze online gitaarles bouwen we dat stap voor stap op met videolessen die je in je eigen tempo volgt. Je betaalt één keer en houdt daarna levenslang toegang tot de lessen en het printbare lesmateriaal. Loop je ergens op vast, dan stel je onder de betreffende video je vraag aan de docent. Het antwoord vind je terug in je eigen inbox.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat een hammer-on goed klinkt?

Dat verschilt per persoon en hangt vooral af van hoe sterk je vingers al zijn. Met een paar minuten gerichte oefening per dag merken de meeste beginners binnen enkele weken dat de tweede noot duidelijk voller klinkt. De pink heeft meestal de langste aanloop nodig.

Kun je een hammer-on op een akoestische gitaar spelen?

Ja. Op een akoestische gitaar heb je wel iets meer kracht en een nauwkeurigere landing nodig, omdat de snaren dikker zijn en er geen versterker is die een zachte noot oppept. Juist daarom is een akoestische gitaar een goede plek om de techniek zuiver te leren.

Wat betekent 'h' in een gitaartab?

De h staat voor hammer-on. Bij 5h7 sla je de 5e fret aan en laat je de 7e fret klinken door je vinger erop te laten neerkomen, zonder opnieuw aan te slaan. Een p staat voor pull-off, de omgekeerde beweging.

Moet ik eerst hammer-ons of eerst pull-offs leren?

Begin met hammer-ons, want die zijn het makkelijkst te controleren. Voeg na een paar dagen pull-offs toe en oefen ze daarna steeds samen. In echte muziek komen ze bijna altijd in combinatie voor.

Kun je ook een hammer-on spelen zonder eerst aan te slaan?

Ja, dat heet een hammer-on zonder aanslag (in het Engels 'hammer-on from nowhere'): je vinger laat een noot klinken zonder dat er vooraf een noot klonk. Dat vraagt meer kracht en nauwkeurigheid en komt vooral voor in snelle legatosolo's. Voor beginners is het verstandig eerst de gewone hammer-on goed te beheersen.

Reacties
Categorieën