Basgitaar stemmen: zo stem je je bas snel en zuiver
Gitaarles
Redactie Online Muziek Cursus
Gitaarles
06/30/2014
1 min
0

Basgitaar stemmen: zo stem je je bas snel en zuiver

06/30/2014
1 min
0

Een viersnarige basgitaar stem je in de standaardstemming E-A-D-G, van de dikste naar de dunste snaar. De snelste manier is een clip-on tuner, een pedaaltuner of een stem-app. Sla elke open snaar apart aan en draai aan de stemknop tot de tuner de juiste noot en een gecentreerde naald laat zien. Heb je geen tuner bij de hand, dan stem je eerst één snaar op een referentietoon en stem je de rest daarop af, met flageoletten op de 5e en 7e fret of op het gehoor via de 5e fret. Hieronder lees je per methode wat je precies doet, op welke frequenties je uitkomt en hoe je een vijfsnarige bas of een drop-D-stemming aanpakt.

Kort samengevat

  • Standaardstemming 4-snarig: E-A-D-G, van laag naar hoog. Een 5-snarige bas krijgt er een lage B bij: B-E-A-D-G.
  • Met een tuner: sla één open snaar tegelijk aan, controleer eerst de nootnaam en draai dan tot de naald in het midden staat.
  • Zonder tuner: stem één snaar op een referentietoon en vergelijk daarna flageoletten op de 5e en 7e fret, of de 5e fret met de volgende open snaar.
  • Altijd omhoog stemmen: zit je te hoog, draai dan eerst iets onder de toon en stem daarna omhoog. Zo blijft de snaar beter op stemming.
  • Nieuwe snaren rekken: nieuwe snaren zakken de eerste dagen steeds een beetje. Rek ze voorzichtig en stem ze een paar keer opnieuw.

De standaardstemming: E-A-D-G

Bij een gewone bas met vier snaren loopt de stemming van laag naar hoog E-A-D-G. Dat zijn dezelfde nootnamen als de vier laagste snaren van een gitaar, maar op een bas klinken ze een octaaf lager. Gitaristen die een bas oppakken, herkennen de stemming dus meteen. Ze moeten alleen wennen aan de diepere toon en de dikkere snaren.

De snaren worden van dun naar dik genummerd:

  • 1e snaar: G (de dunste, hoogste snaar)
  • 2e snaar: D
  • 3e snaar: A
  • 4e snaar: E (de dikste, laagste snaar)

Een handig ezelsbruggetje voor de volgorde van dik naar dun is "Eet Alle Dagen Groente". Let op: lesmateriaal en tabulatuur noemen snaren soms bij hun nummer en soms bij hun nootnaam. "Snaar 4, fret 3" is dus een G op de E-snaar.

Hoeveel hertz heeft elke snaar?

Tuners werken met een referentie-A van 440 Hz. Sinds 1939 geldt A4 = 440 Hz als vastgelegde stemtoon, en vrijwel elke tuner en app staat daar standaard op ingesteld. Bij die referentie horen deze frequenties voor de open bassnaren:

Snaar Noot Frequentie bij A4 = 440 Hz
4e snaar (dikste) E1 41,20 Hz
3e snaar A1 55,00 Hz
2e snaar D2 73,42 Hz
1e snaar (dunste) G2 98,00 Hz

Zie je op je tuner een andere referentie staan, bijvoorbeeld 442 of 432, dan verschuiven al deze waarden een klein beetje mee. Speel je samen met anderen, zorg dan dat iedereen dezelfde referentie gebruikt. Voor de meeste bands en lessen is dat gewoon 440 Hz.

Vijf en zes snaren

Een vijfsnarige bas heeft meestal een extra lage B-snaar en wordt dan B-E-A-D-G gestemd. Een zessnarige bas heeft daarnaast nog een hoge C-snaar: B-E-A-D-G-C. De lage B (B0) zit op 30,87 Hz en de hoge C (C3) op 130,81 Hz.

Type bas Stemming van laag naar hoog Extra snaar
4-snarig E-A-D-G geen
5-snarig B-E-A-D-G lage B (30,87 Hz)
6-snarig B-E-A-D-G-C lage B en hoge C (130,81 Hz)

De stapafstand tussen de snaren is overal hetzelfde: elke snaar ligt een reine kwart (vijf halve tonen) boven de vorige. Daardoor werken de stemmethoden hieronder ook op een 5- of 6-snarige bas.

Stemmen met een stemapparaat of app

Dit is voor de meeste bassisten de standaardmethode: snel, nauwkeurig en ook geschikt voor een repetitieruimte waar het rumoerig is. Je hebt drie soorten tuners:

  • Clip-on tuner: klem je op de kop van de bas. Hij meet de trillingen van het hout, dus omgevingsgeluid stoort nauwelijks.
  • Pedaaltuner: sluit je met een jackkabel aan tussen bas en versterker. Hij leest het signaal direct uit en is daardoor heel nauwkeurig. Vaak kun je er het geluid mee uitzetten terwijl je stemt.
  • App of online tuner: gebruikt de microfoon van je telefoon of laptop. Handig als je niets anders bij je hebt.

Stap voor stap

  1. Zet de tuner aan en kies de bas-modus als die er is, of de chromatische modus. Bij een online tuner geef je de browser toegang tot de microfoon.
  2. Begin met de dikste snaar, de E. Sla de open snaar aan met een stevige, gelijkmatige aanslag en laat hem uitklinken.
  3. Kijk eerst naar de nootnaam. Staat er een E? Pas dan heeft de naald betekenis. Een gecentreerde naald bij Eb of F betekent dat je een halve toon naast de doelnoot zit.
  4. Lees de naald af. Staat hij links van het midden, dan is de snaar te laag en draai je hem strakker; rechts betekent te hoog, dus vieren.
  5. Draai in kleine stapjes. Op een bas geeft een kleine draai aan de stemknop al een flink verschil in toonhoogte. Sla de snaar na elke draai opnieuw aan.
  6. Ga door naar A, D en G en herhaal stap 2 tot en met 5.
  7. Controleer alle snaren nog één keer. Het aanspannen van één snaar kan de spanning van de andere snaren licht veranderen. Zeker bij een flinke correctie loont een tweede ronde.

Waarom je telefoon moeite heeft met de lage E

De lage E van 41,20 Hz ligt dicht bij de ondergrens van wat microfoons goed oppikken. Een app reageert daardoor soms traag of springt heen en weer. Wat helpt:

  • Stem in een stille ruimte en houd de telefoon dicht bij de bas.
  • Sla stevig aan en laat de toon doorklinken in plaats van kort te tokkelen.
  • Speel de flageolet op de 12e fret van de E-snaar. Die klinkt een octaaf hoger (E2), en dat pikt een microfoon veel makkelijker op. De nootnaam blijft gewoon E.
  • Heb je een elektrische bas en een tuner met jack-ingang, sluit hem dan direct aan.

Stemmen met flageoletten op de 5e en 7e fret

Flageoletten zijn de heldere, zwevende tonen die je krijgt als je een vinger licht op de snaar legt, precies boven een fretstaafje, zonder de snaar in te drukken. Omdat ze lang doorklinken, hoor je goed of twee tonen gelijk zijn. Je stemt eerst één snaar zuiver, meestal de E met een tuner of een referentietoon, en stemt daarna de rest op het gehoor.

  1. Speel de flageolet boven de 5e fret van de E-snaar.
  2. Speel direct daarna de flageolet boven de 7e fret van de A-snaar.
  3. Beide tonen zijn een E. Hoor je een snelle zweving (een golvend "wauwauwau"), dan zit de A-snaar ernaast. Draai aan de A-snaar tot de zweving trager wordt en verdwijnt.
  4. Herhaal: 5e fret A-snaar tegen 7e fret D-snaar (beide een A), en 5e fret D-snaar tegen 7e fret G-snaar (beide een D).
  5. Op een 5-snarige bas vergelijk je ook de 5e fret van de B-snaar met de 7e fret van de E-snaar (beide een B).

De zweving is je beste meetinstrument: hoe langzamer het golven, hoe dichter je bij elkaar zit. Een klein detail voor perfectionisten: flageoletten geven natuurzuivere intervallen, terwijl een tuner op de gelijkzwevende stemming werkt. Het verschil is zo klein dat je het in de praktijk nauwelijks hoort, maar controleer na afloop gerust nog even met een tuner. Op onze pagina over gitaar stemmen lees je meer over nauwkeuriger stemmen met flageoletten. Dat werkt op een gitaar op dezelfde manier.

Op het gehoor stemmen via de 5e fret

Dit is de klassieke methode zonder hulpmiddelen. Ook hier heb je eerst één goed gestemde snaar nodig. Zonder referentietoon kun je je bas wel zuiver ten opzichte van zichzelf stemmen, maar je weet niet of hij ook op 440 Hz staat. Voor jezelf thuis is dat geen probleem. Speel je met een band, een pianist of een meespeelnummer, dan moet je wel op de juiste toonhoogte zitten.

  1. Stem de E-snaar op een tuner, een app, een piano of een opname.
  2. Druk de E-snaar in op de 5e fret. Die noot is een A. Stem de open A-snaar tot hij precies gelijk klinkt.
  3. Druk de A-snaar in op de 5e fret (een D) en stem de open D-snaar daarop.
  4. Druk de D-snaar in op de 5e fret (een G) en stem de open G-snaar daarop.
  5. Op een 5-snarige bas: stem de lage B zo dat de B-snaar op de 5e fret gelijk klinkt met de open E.

Druk de snaar recht en niet te hard in, anders trek je hem een fractie omhoog en stem je de volgende snaar te hoog. Deze methode heeft één nadeel: een kleine afwijking schuift door naar elke volgende snaar. Controleer daarom aan het eind de G-snaar ook tegen de E, bijvoorbeeld met de G op de 3e fret van de E-snaar, die een octaaf lager klinkt dan de open G. Meer achtergrond vind je in onze uitleg over de 5e-fretmethode zonder tuner.

Drop-D en drop-C

Veel rock- en metalnummers gebruiken een lagere stemming. De twee bekendste:

  • Drop-D (D-A-D-G): alleen de lage E gaat een hele toon omlaag naar D. A, D en G blijven gelijk. Je kunt de lage snaar stemmen op de D op de 5e fret van de A-snaar: die klinkt een octaaf hoger dan de open lage D. Nog makkelijker: de 12e fret van de lage snaar moet gelijk klinken met de open D-snaar.
  • Drop-C (C-G-C-F): je stemt eerst alle snaren een hele toon lager naar D-G-C-F en zet daarna de laagste snaar nog een hele toon omlaag naar C.

Kijk bij een nummer altijd naar de nootvolgorde die boven de tabulatuur staat, zodat je zeker weet welke stemming bedoeld is.

Bij lagere stemmingen neemt de snaarspanning af. De snaren voelen slapper aan en kunnen sneller tegen de frets ratelen. Bij drop-D is dat meestal geen probleem. Speel je vaak in drop-C, dan kan een zwaardere snarenset of een aangepaste afstelling nodig zijn. Een muziekwinkel of gitaarbouwer kan je bas daarop afstellen. Ga je terug naar de standaardstemming, stem dan ook weer van onder de toon omhoog naar E.

Waarom je altijd omhoog stemt

Dit is de tip die het meeste verschil maakt: stem altijd omhoog naar de toon, nooit omlaag. Dat heeft een praktische reden. Als je een snaar laat zakken naar de juiste toon, blijft er wat speling in het stemmechaniek en kan de snaar rond de zadel of de brug een beetje blijven haken. Tijdens het spelen schiet hij dan alsnog iets omlaag. Stem je omhoog, dan staat het mechaniek strak tegen de spanning in en blijft de stemming beter staan.

Zit je te hoog? Draai de snaar dan duidelijk onder de doelnoot en kom daarna langzaam omhoog. Dat kost twee seconden extra en scheelt bijstemmen halverwege een nummer.

Snaar eerst lager stemmen en dan omhoog

Nieuwe snaren rekken

Nieuwe snaren rekken de eerste dagen nog uit. Daardoor zakt de stemming steeds een beetje, hoe vaak je ook stemt. Dat versnel je zo:

  1. Stem de nieuwe snaar op toonhoogte.
  2. Pak de snaar ongeveer halverwege de hals vast en trek hem voorzichtig een paar centimeter van de toets af. Doe dit op een paar plekken langs de snaar.
  3. Stem opnieuw. De snaar zal nu te laag staan.
  4. Herhaal dit twee of drie keer, tot de snaar na het rekken op toonhoogte blijft.

Trek niet te hard en nooit met een ruk: het gaat om rustig rekken, niet om de snaar te knappen. Ook na het rekken is het normaal dat je nieuwe snaren de eerste speelsessies vaker bijstemt. Vervang je ook weleens gitaarsnaren? Onze stappen voor gitaarsnaren vervangen sluiten hier goed op aan.

Veelgemaakte fouten bij het stemmen

  • Alleen naar de naald kijken. Een gecentreerde naald bij de verkeerde nootnaam betekent dat je een halve toon of meer ernaast zit. Controleer altijd eerst de letter.
  • Aan de verkeerde stemknop draaien. Op een bas zitten de knoppen ver uit elkaar en draai je makkelijk aan de knop van de buursnaar. Volg de snaar met je ogen naar de juiste knop voordat je draait.
  • Te grote draaien. Een kwartslag op een bas is al veel. Werk met kleine bewegingen.
  • Stemmen terwijl andere snaren meeklinken. Een meetrillende snaar verwart de tuner. Demp de andere snaren met je linkerhand.
  • Niet bijstemmen na temperatuurverschil. Neem je je bas mee van een koude auto naar een warme zaal, laat hem dan even acclimatiseren en stem pas vlak voor het spelen. Hout en snaren reageren op temperatuur en luchtvochtigheid.
  • Vergeten te controleren. Loop na het stemmen alle snaren nog één keer na, ook als de eerste ronde goed leek.

Stem je ook regelmatig andere instrumenten? Op onze pagina over gitaar stemmen vind je dezelfde methoden voor de zessnarige gitaar, en voor de kleinere snaarinstrumenten lees je hoe je een ukelele stemt.

Na het stemmen: verder met spelen

Een goed gestemde bas is het begin. Daarna wil je grooves leren, met de drummer meespelen en baslijnen begrijpen in plaats van ze alleen na te spelen. In onze online basgitaarles leer je dat stap voor stap met videolessen. Je oefent op je eigen tempo, in je eigen online leeromgeving, met printbaar lesmateriaal, en bij iedere video kun je onbeperkt vragen stellen aan de docent als je vastloopt. Je betaalt één keer en houdt daarna levenslang toegang tot de lessen. Wil je eerst zien welke cursussen er nog meer zijn, kijk dan in ons overzicht van alle cursussen.

Veelgestelde vragen

Wat is de volgorde van de snaren op een basgitaar?

Van de dikste naar de dunste snaar is dat E-A-D-G. De dunste G-snaar is snaar 1 en de dikste E-snaar is snaar 4. Op een vijfsnarige bas komt er een lage B onder: B-E-A-D-G.

Hoe vaak moet ik mijn basgitaar stemmen?

Controleer de stemming elke keer voordat je gaat spelen. Dat kost met een tuner minder dan een minuut. Met nieuwe snaren, na vervoer of bij grote temperatuurverschillen moet je vaker bijstemmen, soms ook tijdens het spelen.

Kan ik een basgitaar stemmen met een gitaartuner?

Ja, zolang de tuner chromatisch is of een bas-modus heeft. De nootnamen zijn hetzelfde als op een gitaar, alleen klinken ze een octaaf lager. Pikt de tuner de lage E slecht op, gebruik dan de flageolet op de 12e fret.

Is basgitaar makkelijker dan gitaar?

Het is vooral anders. Je speelt meestal één noot tegelijk in plaats van akkoorden, maar timing en samenspel met de drummer zijn juist heel belangrijk. De dikkere snaren en grotere afstanden tussen de frets vragen in het begin wat meer kracht in je vingers.

Kan ik basgitaar leren spelen zonder les op locatie?

Zeker. Met gestructureerde videolessen leer je thuis op je eigen tempo de basis, van stemmen en houding tot je eerste grooves. In onze online basgitaarles krijg je daarbij lesmateriaal dat je kunt printen, en bij iedere video kun je je vragen stellen aan de docent.

Reacties
Categorieën