Kerstliedjes op piano: 4 klassiekers stap voor stap
Pianoles
Redactie Online Muziek Cursus
Pianoles
06/30/2014
1 min
0

Kerstliedjes op piano: 4 klassiekers stap voor stap

06/30/2014
1 min
0

De makkelijkste kerstliedjes om op piano te leren zijn Jingle Bells, Stille Nacht, O Dennenboom en Komt allen tezamen. Het zijn traditionele liedjes uit het publieke domein. Ze staan hier in C, F of G majeur, toonsoorten met hooguit één voorteken, en je begeleidt ze met drie of vier eenvoudige akkoorden. Je speelt de melodie met je rechterhand en laat je linkerhand eerst alleen de grondtoon spelen. Pas daarna volgen de akkoorden. Hieronder krijg je per lied de noten, de akkoorden en de plekken waar beginners vastlopen. Wil je verder dan één liedje? Dan bouw je in onze online pianoles met videolessen stap voor stap dezelfde vaardigheden op: melodie, akkoorden en beide handen samen.

Kort samengevat

  • Begin met Jingle Bells in C majeur. Het refrein past helemaal onder vijf vingers, en zwarte toetsen heb je niet nodig.
  • Werk in drie lagen: eerst de melodie rechts, dan alleen de grondtoon links, daarna eenvoudige drieklanken.
  • Stille Nacht (C), O Dennenboom (F) en Komt allen tezamen (G) zijn de logische vervolgstappen. Elk lied voegt één nieuwe uitdaging toe.
  • Omkeringen besparen handbewegingen. Van C naar F of G verplaats je dan maar twee vingers, de derde blijft liggen.
  • Oefen kort en vaak. Elke dag een kwartier op één fragment werkt beter dan een uur op zondag.

Waarom juist deze vier kerstliedjes?

Voor wie net begint, telt bij een kerstliedje vooral of de melodie herkenbaar is. Bij een bekende melodie hoor je meteen of je een noot mist, en dat werkt als een ingebouwde leraar. Alle vier deze liedjes kent vrijwel iedereen in Nederland. Bovendien zijn ze zo oud dat ze vrij te spelen en te delen zijn.

Daarnaast telt de toonsoort. We kiezen bewust voor drie toonsoorten:

  • C majeur heeft geen voortekens. Je speelt alleen witte toetsen.
  • G majeur heeft één kruis: de F wordt Fis, de zwarte toets direct rechts van de F.
  • F majeur heeft één mol: de B wordt Bes, de zwarte toets direct links van de B.

Daarmee leer je met kerst meteen de drie toonsoorten die in beginnersboeken en popliedjes het vaakst voorkomen. Wat je nu oefent, gebruik je in januari gewoon verder.

Popnummers als Last Christmas of All I Want for Christmas Is You zijn leuk, maar ze vragen meer ritmegevoel en ze zijn niet vrij van rechten. Wil je na kerst verder met popmuziek, kijk dan naar onze simpele popliedjes voor piano.

Even oriënteren: letters, toetsen en akkoorden

In dit artikel staan de noten als letters. De witte toetsen heten C, D, E, F, G, A en B, en na de B begint de reeks opnieuw bij C. De C vind je altijd direct links van een groepje van twee zwarte toetsen. De C het dichtst bij het midden van je piano of keyboard heet de middelste C. Een noot met een apostrof, zoals C', ligt een octaaf hoger: dat is de volgende C naar rechts.

Letters vertellen je welke toets je speelt, maar niet hoe lang. Het ritme haal je in het begin uit je geheugen, want je kent deze liedjes al. Zing zachtjes mee terwijl je speelt, dan valt het ritme vanzelf op zijn plek.

Voor de linkerhand heb je deze akkoorden nodig:

Akkoord Noten (van laag naar hoog) Nodig voor
C C - E - G Jingle Bells, Stille Nacht, O Dennenboom, Komt allen tezamen
F F - A - C Jingle Bells, Stille Nacht, O Dennenboom
G G - B - D Jingle Bells, Stille Nacht, Komt allen tezamen
G7 G - B - D - F Stille Nacht (optioneel)
C7 C - E - G - Bes O Dennenboom (optioneel)
D D - Fis - A Komt allen tezamen

Wil je deze en andere akkoorden overzichtelijk bij elkaar hebben, gebruik dan ons piano akkoorden schema.

De werkwijze: in vier stappen naar een volledig kerstlied

Elk lied hieronder leer je op dezelfde manier. Sla geen stap over, ook niet als het makkelijk voelt.

  1. Melodie rechts, langzaam. Speel de melodie tot je hem zonder pauzes kunt spelen. Gaat het mis, oefen dan alleen dat ene stukje van een paar noten. Het hele lied steeds opnieuw beginnen kost veel tijd.
  2. Grondtoon links, los. Speel met je linkerhand alleen de grondtoon van elk akkoord (de letter van het akkoordsymbool), in het octaaf onder de middelste C. Eén toets per akkoord, aangeslagen op de eerste tel van de maat.
  3. Samen: melodie plus grondtoon. Hier gaat het meestal mis. Speel zo langzaam dat je nergens hoeft te stoppen. Een rustig tempo zonder haperingen is beter dan een snel tempo met gaten.
  4. Grondtoon wordt akkoord. Vervang de losse grondtoon door de drieklank. Gebruik de omkeringen die we per lied noemen, zodat je linkerhand nauwelijks hoeft te springen.

Stap 3 is voor de meeste beginners het grote struikelblok. Je hersenen moeten twee handen tegelijk iets anders laten doen. In ons artikel over beide handen samen spelen lees je oefeningen die die overgang soepeler maken.

Jingle Bells in C majeur: het ideale eerste kerstliedje

Het refrein van Jingle Bells is voor beginners het makkelijkste kerstliedje dat er is. Leg je rechterduim op de middelste C, en je vingers 1 tot en met 5 op C, D, E, F en G. Elke noot van het refrein ligt nu onder een vinger. Je hand hoeft dus niet te verschuiven.

Het refrein telt zestien maten in vierkwartsmaat. Per maat:

Maat Melodie (rechts) Akkoord (links)
1 E E E C
2 E E E C
3 E G C D C
4 E (lang) C
5 F F F F F
6 F E E E E C
7 E D D E G
8 D G G
9 tot 12 zoals maat 1 tot 4 C
13 F F F F F
14 F E E E E C
15 G G F D G
16 C (lang) C

Waar het misgaat. In maat 3 springt de melodie van G omlaag naar C, niet omhoog. Het is de middelste C onder je duim. Maat 5 tot 8 en maat 13 tot 16 beginnen hetzelfde, maar eindigen anders: de eerste keer eindig je op D en G (het lied is nog niet af), de tweede keer kom je thuis op C.

Linkerhand. Begin met losse grondtonen: C, F en G onder de middelste C. Gaat dat goed, speel dan de akkoorden in deze liggingen:

  • C: C - E - G
  • F: C - F - A (je pink blijft op C liggen, je andere vingers schuiven één toets op)
  • G: B - D - G (je duim blijft op G liggen, je andere vingers zakken één toets)

Dit zijn omkeringen: dezelfde drie noten in een andere volgorde. Het resultaat klinkt rustiger en je hand blijft op dezelfde plek.

Stille Nacht in C majeur: rustig tempo, grotere sprongen

Stille Nacht telt in drieën en heeft een wiegend karakter. Dat maakt het lied geschikt voor een rustig tempo, maar de melodie beslaat een groter bereik dan Jingle Bells: van de middelste C tot de E' daarboven. Je hand moet dus verschuiven.

De melodie in letters, per regel:

Regel Melodie (rechts) Akkoord (links)
1 G A G E C
2 G A G E C
3 D' D' B G (of G7)
4 C' C' G C
5 A A C' B A G F
6 A G E C
7 A A C' B A G F
8 A G E C
9 D' D' F' D' B G7
10 C' E' C
11 C' G E C
12 G F D G7
13 C (lang) C

Handpositie. Begin met je duim op E, zodat G en A onder je middel- en ringvinger liggen. Voor regel 3 en 4 schuif je je hand omhoog richting de hoge C'. In regel 9 en 10 speel je de hoogste noten van het lied. In regel 11 tot 13 daal je helemaal af naar de middelste C. Markeer voor jezelf waar je hand verschuift en oefen die verschuivingen apart.

Waar het misgaat. De eerste G van het lied is een gepunteerde noot: hij duurt langer dan de A die volgt. Wie alle noten even lang speelt, verliest het wiegende ritme. Zing de eerste regel en tel er rustig "1-2-3" onder.

Linkerhand. Voor beginners werkt het mooi om alleen op de eerste tel van elke maat de grondtoon of het akkoord te spelen en dat te laten doorklinken. Het G7-akkoord (G - B - D - F) geeft in regel 9 en 12 extra spanning richting de C. Lukt dat nog niet, speel dan gewoon G.

O Dennenboom in F majeur: je eerste zwarte toets

O Dennenboom staat hier in F majeur. Daardoor kom je je eerste voorteken tegen: de B wordt Bes. Dat is een kleine stap die veel oplevert, want F majeur komt in kerstbundels vaak voor.

Het lied begint met een opmaat: één noot vóór de eerste volle maat. De openingsregel, die aan het eind van het lied terugkeert, gaat zo:

Deel Melodie (rechts) Akkoord (links)
Opmaat C geen
Maat 1 F F F G F
Maat 2 A A A F
Maat 3 A G A Bes F, bij Bes naar C
Maat 4 E G F C, op de laatste F weer F

De C van de opmaat is de middelste C. Daarna springt de melodie omhoog naar de F en klimt verder.

Handpositie. Speel de opmaat-C met je duim. Verschuif daarna je hand zodat je duim op E ligt: E, F, G, A en Bes liggen dan onder vinger 1 tot en met 5. Elke noot van de openingsregel valt nu onder een vinger.

Waar het misgaat. In maat 3 speel je Bes, de zwarte toets, en niet de witte B. Direct daarna springt de melodie omlaag naar de E. Die combinatie vraagt aandacht: oefen "A Bes E G F" een paar keer los.

Linkerhand. Je hebt maar twee akkoorden nodig:

  • F: F - A - C
  • C: E - G - C (je duim blijft op C liggen, je andere vingers zakken één toets)

Wil je het voller laten klinken, speel dan C7: E - G - Bes - C. De Bes in je linkerhand past precies bij de Bes in de melodie.

Komt allen tezamen in G majeur: de kerkklassieker

Komt allen tezamen is een plechtig lied dat in veel kerken en koren met kerst klinkt. In G majeur oefen je het kruis: elke F wordt Fis.

De openingsregel klinkt als G G D G A D. Beide D's liggen onder de G, dus de melodie springt omlaag. Leg je duim op de D direct rechts van de middelste C. Vinger 1 tot en met 5 liggen dan op D, E, Fis, G en A, en de hele openingsregel ligt onder je hand.

Fragment Melodie (rechts) Akkoord (links)
G G D G 4, 4, 1, 4 (vingers) G
A D 5, 1 D

In de vingerzetting staat 1 voor je duim en 5 voor je pink. Speel de G's met vinger 4, de A met vinger 5 en de D met je duim.

De rest van het lied gebruikt vooral G, C en D, aangevuld met een enkel mineurakkoord. Volg daarvoor de akkoordsymbolen in je bladmuziek. Het D-akkoord (D - Fis - A) is hier je nieuwe zwarte toets in de linkerhand. Oefen de wissel van G naar D met deze liggingen: G als B - D - G en D als A - D - Fis. De D blijft liggen, en je andere twee vingers zakken één toets (B naar A, G naar Fis). Zo verplaats je je hand nauwelijks.

Waar het misgaat. Het lied heeft een statig, gelijkmatig tempo. Beginners versnellen vaak op het bekende refrein. Tel in vieren en houd die tellen vast, ook als je enthousiast wordt.

Welk kerstliedje past bij jouw niveau?

Lied Toonsoort Zwarte toetsen Handverschuiving Geschikt als
Jingle Bells (refrein) C majeur geen geen allereerste liedje
Stille Nacht C majeur geen meerdere tweede liedje, oefenen met bereik
O Dennenboom F majeur Bes één, na de opmaat eerste voorteken
Komt allen tezamen G majeur Fis meerdere voor wie de andere drie beheerst

Begin je in november, dan is het haalbaar om tegen kerst Jingle Bells en Stille Nacht met beide handen te spelen. Bij dagelijks een kwartier oefenen is dat voor veel beginners haalbaar. Heb je al wat ervaring, neem dan alle vier mee en speel ze achter elkaar als klein kerstprogramma voor familie.

Spelen met letters of met bladmuziek?

Veel beginners zoeken naar kerstliedjes met letters, omdat bladmuziek ingewikkeld lijkt. Voor de eerste weken is daar niets mis mee: zo kom je snel tot een herkenbare melodie. Letters hebben wel een grens. Ze vertellen niet hoe lang een noot duurt en ook niet in welk octaaf hij ligt. Bij liedjes die je al kent, vul je dat zelf in. Bij een onbekend lied lukt dat niet meer.

Wie na kerst nieuwe stukken wil leren, heeft dus veel aan noten lezen. Het lijkt meer werk dan het is: met de kerstliedjes die je nu in je vingers hebt, herken je straks op de notenbalk meteen welke noten bij welke melodie horen. In ons artikel over piano bladmuziek lezen lees je hoe je begint. Wie het tellen lastig vindt, heeft veel aan onze uitleg over ritme voor pianisten.

Samen musiceren met kerst

Kerstliedjes zijn bij uitstek liedjes om samen te maken. Speel je de begeleiding terwijl de rest van de familie zingt, houd het dan simpel: alleen akkoorden in je linkerhand, of akkoorden in beide handen. De zangers dragen de melodie. Kies wel een toonsoort die goed ligt voor de stemmen. Stille Nacht in C ligt voor veel stemmen aan de hoge kant: de F' in regel 9 is de hoogste noot. Zingen jullie liever lager, zoek dan een bladmuziekversie in een lagere toonsoort.

Familie zingt samen terwijl de piano meespeelt

Voor wie het slotakkoord wat feestelijker wil maken: speel de laatste grondtoon in je linkerhand een octaaf lager en laat het akkoord daarna lang doorklinken met het rechterpedaal. Dat pedaal heet het sustainpedaal. Trap het in vlak nadat je het akkoord aanslaat. Speel je daarna nog een akkoord, laat het pedaal dan los op het moment dat je dat nieuwe akkoord aanslaat en trap het direct weer in, anders lopen de klanken door elkaar.

Na kerst verder met piano

Wie deze vier liedjes kan spelen, beheerst al de basis: drie toonsoorten, zes akkoorden, omkeringen en melodie met begeleiding. Dat is precies het fundament waar je verder op bouwt. In onze online pianoles leer je met videolessen in je eigen tempo, op piano of keyboard. Bij elke video kun je onbeperkt vragen stellen aan de docent. Na één betaling houd je levenslang toegang, en je hebt 14 dagen geld-terug-garantie. Zo kun je in de drukke decembermaand oefenen wanneer het jou uitkomt, en na de feestdagen gewoon doorgaan.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de bekendste kerstliedjes om op piano te spelen?

In Nederland horen Stille Nacht, O Dennenboom, Komt allen tezamen, Jingle Bells, Midden in de winternacht en Ere zij God bij de bekendste traditionele kerstliedjes. Voor beginners zijn Jingle Bells en Stille Nacht in C majeur het meest toegankelijk, omdat je alleen witte toetsen nodig hebt.

Kan ik kerstliedjes ook op een keyboard spelen?

Ja. Alle noten en akkoorden in dit artikel werken op een keyboard net zo goed als op een piano. Een keyboard met 61 toetsen heeft genoeg bereik voor deze liedjes. Zet het geluid op een pianoklank en schakel automatische begeleiding uit, zodat je zelf hoort wat je linkerhand doet.

Hoe lang duurt het om een kerstliedje te leren als beginner?

Dat hangt af van het lied en van hoe vaak je oefent. Het refrein van Jingle Bells met alleen de rechterhand lukt de meeste beginners binnen een paar oefensessies. Met beide handen en akkoorden duurt het meestal een paar weken van korte, dagelijkse oefensessies.

Moet ik noten kunnen lezen om kerstliedjes te spelen?

Voor bekende kerstliedjes niet: met letters en een melodie die je kent, kom je een heel eind. Wil je daarna nieuwe stukken leren of uit een kerstbundel spelen, dan maakt noten lezen het veel makkelijker. Daarvoor is onze cursus noten leren lezen gemaakt.

Wat is de beste volgende stap na deze vier liedjes?

Bouw verder op wat je nu kunt: meer akkoorden, vaste ritmes in je linkerhand en het lezen van eenvoudige bladmuziek. In onze online pianoles volg je die stappen in een vaste volgorde, met videolessen die je zo vaak kunt terugkijken als je wilt.

Reacties
Categorieën