Walking bass leren: zo bouw je je eerste lopende baslijn
Gitaarles
Redactie Online Muziek Cursus
Gitaarles
06/30/2014
1 min
0

Walking bass leren: zo bouw je je eerste lopende baslijn

06/30/2014
1 min
0

Een walking bass is een baslijn van gelijkmatige kwartnoten, vier per maat in 4/4, die stap voor stap van akkoord naar akkoord loopt. Je speelt de grondtoon op tel 1, vult tel 2 en 3 met akkoordtonen en gebruikt tel 4 om met een chromatische naderingstoon naar de grondtoon van het volgende akkoord te leiden. Met die ene regel kun je vandaag al een bruikbare lijn spelen. Hieronder leggen we uit waarom het werkt, hoe het moet swingen, en werken we een volledige 12-maten blues in F uit, met nootnamen en tab.

Kort samengevat

  • Een walking bass bestaat uit gelijkmatige kwartnoten: vier noten per maat, geen rusten, geen uitschieters in ritme.
  • Tel 1 is het anker: daar speel je de grondtoon van het akkoord. Op tel 2 en 3 kies je akkoordtonen (terts, kwint, septiem) of schaaltonen.
  • Tel 4 is de brug: een noot een halve toon boven of onder de volgende grondtoon trekt het oor naar het nieuwe akkoord.
  • De blues in F (F7, Bb7, C7) is het ideale oefenveld: drie akkoorden, twaalf maten, veel herhaling.
  • Swing zit in de articulatie en de timing, niet in het aantal noten. Oefen langzaam met een metronoom op tel 2 en 4.

Wat een walking bass precies doet

In een jazzcombo heeft de bassist twee taken tegelijk. De eerste is harmonisch: de luisteraar moet horen welk akkoord er klinkt, ook als de pianist even niets speelt. De tweede is ritmisch: de bas levert de voorwaartse puls waarop de hele band leunt. Een walking bass doet allebei in één lijn: hij maakt de akkoordbeweging hoorbaar en geeft tegelijk een gelijkmatige, vooruitlopende puls.

De naam zegt het al: de lijn 'loopt'. Elke tel zet je een stap, en die stappen zijn zo gekozen dat je op de eerste tel van elk nieuw akkoord precies op de juiste noot uitkomt. Een goede walking bass klinkt daardoor bijna als een melodie in het lage register. Een sterke lijn brengt de groove en de akkoorden over, zelfs als drums en piano zwijgen. Dat is een goede toets voor je eigen spel: neem jezelf op zonder begeleiding en luister of je de akkoordwisselingen nog hoort.

Historisch komt de stijl uit de swingperiode. In de oudere dixieland speelde de bas vaak 'in two', twee noten per maat. In de swing-jazz werd dat vervangen door het spelen 'in 4', vier kwartnoten per maat. Contrabassist Walter Page, bekend uit de ritmesectie van Count Basie, geldt als een van de eersten die zulke lopende lijnen op de contrabas speelde.

Het ritme: zo gaat een walking bass swingen

Vier kwartnoten per maat klinkt eenvoudig, en dat is het ook, op papier. Het verschil tussen een lijn die swingt en een lijn die stijf klinkt, zit in drie dingen.

Gelijkmatigheid. Elke kwartnoot valt precies op de tel en is even lang en even luid als de vorige. Geen versnellen bij een moeilijke greep, geen vertragen als je moet nadenken. Liever een simpele noot op tijd dan de 'juiste' noot te laat.

Lengte van de noten. Op een langzaam tempo laat je de noten in elkaar overlopen, legato, zodat de lijn een doorgaande stroom wordt. Op een hoger tempo mag er een klein beetje lucht tussen de noten zitten. Dat geeft het verende gevoel dat jazzmuzikanten 'bounce' noemen.

De metronoom op 2 en 4. In jazz liggen de accenten van drummer en publiek op tel 2 en 4. Zet je metronoom daarom op de helft van het tempo en hoor de klik als tel 2 en 4. Jij vult tel 1 en 3 zelf in. Zo train je je interne puls in plaats van op de klik te leunen, en voelt je lijn sneller als swing.

Drie ritmeprincipes voor een swingende walking bass

Of je met vingers of met een plectrum speelt, bepaalt mee hoe je kwartnoten klinken. Voor jazz kiezen de meeste bassisten de vingers, omdat je daarmee de nootlengte goed kunt sturen. Wil je de afweging per stijl zien, lees dan ons stuk over plectrum of vingers op de bas.

De drie bouwstenen van elke lijn

Vrijwel elke walking bass is opgebouwd uit drie soorten noten: akkoordtonen, schaaltonen en chromatische naderingstonen.

Akkoordtonen

Dit zijn de noten van het akkoord zelf. In de blues in F gebruiken we drie septiemakkoorden:

Akkoord Grondtoon (1) Grote terts (3) Reine kwint (5) Kleine septiem (b7)
F7 F A C Es
Bb7 Bes D F As
C7 C E G Bes

Akkoordtonen op de sterke tellen (1 en 3) maken de harmonie duidelijk. De terts en de septiem zijn de noten die het karakter van een septiemakkoord bepalen, dus die mag je gerust vaak laten horen.

Schaaltonen

Schaaltonen zijn de noten tussen de akkoordtonen, uit de toonladder die bij het akkoord past. Bij een dominant septiemakkoord is dat de mixolydische ladder: voor F7 is dat F, G, A, Bes, C, D, Es. Met schaaltonen kun je stapsgewijs lopen in plaats van te springen, bijvoorbeeld F, G, A, Bes.

Chromatische naderingstonen

Een chromatische naderingstoon ligt een halve toon boven of onder de noot waar je naartoe wilt. Zulke naderingstonen vallen meestal op tel 2 of 4, dus op de zwakke tellen, zodat de sterke tellen voor akkoordtonen vrij blijven. Op tel 4 is dat het krachtigst: de spanning van de 'verkeerde' noot lost meteen op in de nieuwe grondtoon.

Voor elke doelnoot heb je zo drie eenvoudige keuzes. Wil je naar Bes, dan kun je op tel 4 spelen:

  • B, een halve toon erboven;
  • A, een halve toon eronder;
  • F, de kwint van Bes, een sprong die net zo sterk naar de grondtoon trekt als een dominant naar zijn tonica.

Je eerste lijn in vier stappen

In ons artikel over basloopjes maken lees je hoe je losse fills en overgangen in pop en rock opbouwt. Een walking bass vraagt iets anders: geen loopje als versiering, maar een doorlopende lijn van begin tot eind. Bouw hem in deze volgorde op.

  1. Alleen grondtonen. Speel vier keer de grondtoon per maat, mee met de akkoorden. Klinkt saai, maar je leert zo het akkoordschema uit je hoofd en je vingers vinden de juiste posities.
  2. Grondtoon en kwint. Speel 1-1-5-5 of 1-5-1-5. De kwint is een veilige tweede noot die past bij majeur-, mineur- en dominant septiemakkoorden.
  3. Akkoordtonen. Speel 1-3-5-b7 of 1-3-5-3 per maat. Nu hoor je het verschil tussen F7 en Bb7 duidelijk.
  4. Naderingstoon op tel 4. Vervang de vierde noot door een halve toon boven of onder de volgende grondtoon. Vanaf hier loopt je lijn echt.

Uitgewerkt voorbeeld: walking bass over een blues in F

De blues in F is in jazz een van de meest gespeelde schema's. We gebruiken hier de eenvoudige vorm met drie akkoorden en een 'quick change' naar Bb7 in maat 2:

F7 | Bb7 | F7 | F7 | Bb7 | Bb7 | F7 | F7 | C7 | Bb7 | F7 | C7

In elke maat staat de grondtoon op tel 1 en is tel 4 een chromatische naderingstoon naar de volgende grondtoon.

Maat Akkoord Tel 1 Tel 2 Tel 3 Tel 4 Leidt naar
1 F7 F A C B Bes (halve toon erboven)
2 Bb7 Bes D As Ges F (halve toon erboven)
3 F7 F A C E F (halve toon eronder)
4 F7 F Es C B Bes (halve toon erboven)
5 Bb7 Bes D F A Bes (halve toon eronder)
6 Bb7 Bes As G Ges F (halve toon erboven)
7 F7 F C Es E F (halve toon eronder)
8 F7 F A Bes B C (halve toon eronder)
9 C7 C E G B Bes (halve toon erboven)
10 Bb7 Bes D F E F (halve toon eronder)
11 F7 F A C Des C (halve toon erboven)
12 C7 C E G Ges F (halve toon erboven, terug naar maat 1)

Een paar dingen om op te letten:

  • In maat 6 hoor je een dalende lijn die chromatisch eindigt: Bes, As, G, Ges, F. As is de septiem van Bb7, G is een schaaltoon (de sext), Ges de naderingstoon.
  • In maat 8 spring je van F omlaag naar de lage A (losse A-snaar) en loop je daarna omhoog: A, Bes, B, C. Bes is hier een schaaltoon van F7 (de kwart) en B de chromatische opstap naar C.
  • In maat 7 gebruik je de septiem Es en daarna E om met halve tonen omhoog te lopen naar de F waarmee maat 8 begint.

De tab, standaardstemming E-A-D-G

De lijn ligt grotendeels in de eerste vijf frets. Elke maat telt vier kwartnoten.

Maat 1-4: F7 | Bb7 | F7 | F7
G|----------------|----------------|----------------|----------------|
D|----------------|----------------|-------------2--|-3---1----------|
A|-----0---3---2--|-1---5----------|-----0---3------|---------3---2--|
E|-1--------------|---------4---2--|-1--------------|----------------|
Maat 5-8: Bb7 | Bb7 | F7 | F7
G|-------------2--|-3---1---0------|----------------|----------------|
D|-----0---3------|-------------4--|-3-------1---2--|-3--------------|
A|-1--------------|----------------|-----3----------|-----0---1---2--|
E|----------------|----------------|----------------|----------------|
Maat 9-12: C7 | Bb7 | F7 | C7
G|----------------|----------------|----------------|----------------|
D|-----2---5------|---------3---2--|-3--------------|-----2---5---4--|
A|-3-----------2--|-1---5----------|-----0---3---4--|-3--------------|
E|----------------|----------------|----------------|----------------|

Na maat 12 eindigt de Ges (D-snaar, fret 4) en begin je opnieuw bij maat 1 op F. Die F kun je op de D-snaar fret 3 spelen, direct naast de Ges, of een octaaf lager op de E-snaar fret 1.

Speel het eerst op 60 tot 70 slagen per minuut. Zit de lijn goed in je vingers, varieer dan op tel 2 en 3: vervang een A door een G, een C door een Es. Zolang tel 1 de grondtoon blijft en tel 4 naar het volgende akkoord leidt, blijft de lijn kloppen.

Een oefenroutine die werkt

Probeer niet meteen twaalf maten foutloos te improviseren. Oefen liever één kleine akkoordovergang tegelijk, bijvoorbeeld V naar I: kies een doelnoot, bedenk meerdere routes ernaartoe, speel elke route als herhalende loop en breid pas daarna uit naar een heel schema en andere toonsoorten.

Vertaald naar de blues in F ziet een oefensessie van twintig minuten er zo uit:

  1. Vijf minuten: C7 naar F7. Speel maat 12 en maat 1 als loop. Probeer drie verschillende tellen 4: Ges (erboven), E (eronder) en C (de kwint van F).
  2. Vijf minuten: F7 naar Bb7. Zelfde aanpak, met B, A of F op tel 4.
  3. Vijf minuten: het hele schema. Speel de uitgeschreven lijn uit de tabel, met de metronoom op 2 en 4.
  4. Vijf minuten: eigen variaties. Houd tel 1 en tel 4 vast en kies tel 2 en 3 zelf.

Weet je niet zeker welk akkoord op welke trap staat of waarom C7 naar F trekt? Dan helpt onze uitleg van de kwintencirkel. Daar zie je hoe akkoorden in kwinten aan elkaar gekoppeld zijn, precies de beweging die een walking bass hoorbaar maakt.

Instrumenten en stijlen buiten de jazz

De klassieke walking bass hoort bij de getokkelde contrabas, zoals bij Walter Page. Op de elektrische basgitaar werkt het net zo goed: de nootkeuze is identiek, alleen de klank en de aanslag verschillen. Pianisten spelen lopende baslijnen met de linkerhand, onder meer in boogie-woogie en blues. Ook jazzgitaristen en organisten nemen de baslijn soms zelf voor hun rekening als er geen bassist meespeelt.

Buiten de jazz kom je de techniek vaker tegen dan je zou denken, bijvoorbeeld in blues, rock-'n-roll, rockabilly en country. In die stijlen zijn de lijnen vaak eenvoudiger en herhalen ze meer, maar het principe is hetzelfde: vier noten per maat die van akkoord naar akkoord lopen. Wie de blues in F hierboven beheerst, heeft dus ook buiten de jazz iets in handen.

Speel je ook gitaar en wil je weten hoe jazzgitaristen met walking bass en akkoorden samen werken? In onze jazztechnieken voor gitaar lees je welke vaardigheden daarbij horen.

Veelgemaakte fouten bij beginners

  • Te snel beginnen. Een tempo waarop je moet zoeken, breekt de puls. Zet de metronoom lager tot elke noot op tijd valt.
  • De grondtoon overslaan op tel 1. Vooral bij snelle wisselingen, zoals de quick change in maat 2, is de verleiding groot. Zonder grondtoon raakt de band het schema kwijt.
  • Chromatiek op de sterke tellen. Een halve toon naast het akkoord op tel 1 of 3 klinkt als een fout. Houd naderingstonen op tel 2 en 4.
  • Ongelijke nootlengtes. Als de ene noot kort en de andere lang klinkt, verdwijnt de swing. Let bij het opnemen vooral op het einde van elke noot.
  • Alleen lezen, niet luisteren. Een uitgeschreven lijn is een begin. Speel hem uit je hoofd en hoor waar de lijn naartoe wil.

Zo leer je dit met begeleiding

Walking bass is een vaardigheid die je in lagen opbouwt: eerst posities en grondtonen, dan akkoordtonen, dan timing en swing. In onze online basgitaarles werk je in je eigen tempo met videolessen en printbaar lesmateriaal in een eigen online leeromgeving, en kun je bij iedere video onbeperkt vragen stellen aan de docent als je vastloopt. Na een eenmalige betaling houd je levenslang toegang, zodat je lessen kunt terugkijken wanneer je aan een nieuwe stijl begint. Wil je eerst je kennis van akkoorden en toonladders verdiepen, dan sluit onze cursus muziektheorie daar goed op aan.

Veelgestelde vragen

Moet ik noten kunnen lezen om walking bass te spelen?

Nee, met de nootnamen en de tab uit dit artikel kun je beginnen. Wel moet je weten welke noten in een akkoord zitten en waar ze op de hals liggen. Notenschrift lezen helpt later, omdat jazzboeken baslijnen en akkoordschema's vaak in notenschrift geven.

Kan ik walking bass op een basgitaar spelen of heb ik een contrabas nodig?

Een basgitaar volstaat. De nootkeuze en de regels zijn hetzelfde, en de standaardstemming E-A-D-G is gelijk aan die van de contrabas. Vingers geven meestal de warmste, meest jazzy klank.

Hoe lang duurt het voordat ik een walking bass kan improviseren?

Dat verschilt per persoon en hangt af van hoe vaak je oefent. Wie de blues in F eerst uitgeschreven speelt en daarna per akkoordovergang varieert, merkt meestal dat het improviseren vanzelf groeit. Regelmatig kort oefenen werkt beter dan af en toe lang.

Waarom staat er op tel 4 een noot die niet in het akkoord zit?

Dat is de chromatische naderingstoon. Hij ligt een halve toon naast de volgende grondtoon en bouwt even spanning op, die oplost op tel 1 van het nieuwe akkoord. Juist dat geeft de lijn haar vooruitlopende karakter.

Welk tempo is goed om mee te beginnen?

Begin rond 60 tot 70 slagen per minuut, met de metronoom op tel 2 en 4. Verhoog het tempo pas als je het hele schema drie keer achter elkaar zonder haperen speelt.

Reacties
Categorieën